Elco de Ongeduldige

Toegegeven, het was de afgelopen weken ook wel erg stil geweest rond CDA-fractievoorzitter Brinkman. Maar dit weekeinde was hij daar weer in zijn vertrouwde rol als Elco de Ongeduldige. De voorgenomen ingreep in de WAO moet nu snel worden geregeld. “Lukt dat niet dan dreigt de hele coalitie te mislukken”, sprak hij afgelopen zaterdag dreigend in een vraaggesprek met Het Eindhovens Dagblad. Hoe nu? CDA en PvdA hadden toch afgesproken géén ruzie meer te maken. Luidde de boodschap van de twee weken geleden gepresenteerde Miljoenennota niet dat alles vergeven en vergeten was en dat de coalitie nu eensgezind richting reguliere verkiezingen zou gaan?

Vergeven waren de onophoudelijke onderlinge conflicten, of ze nu legitimatieplicht dan wel koopkracht heetten, vergeten waren de idealen waarmee althans de PvdA 1989 aan het kabinet met het CDA begon. Over gelijkwaardige inkomensverdeling zou niet meer worden gesproken, de koppeling tussen lonen en uitkeringen mocht worden opgedoekt en de hervormingen van het volksgezondheidsstelsel met die belaste naam "Plan Simons', daar wordt voorlopig in alle stilte en met alle betrokken partijen op gestudeerd. Rust, dat was wat het kabinet wilde uitstralen. “We gaan niet meer vechtend en rollend over straat, maar lossen de problemen intern op”, aldus PvdA-leider en vice-premier Kok twee weken geleden op Prinsjesdag.

Maar een dag later was het al weer bonje. Want hoe overtuigd CDA en PvdA dan ook waren over de wens de coalitie voort te zetten, er lag natuurlijk nog wel dat ene vuiltje op de weg in de vorm van de WAO-voorstellen van het kabinet. Eén van de de twee coalitiepartners hoeft dat drie-letterwoord maar even in de mond te nemen en alles en iedereen staat direct weer op scherp. Dat ervoer Kok toen hij de woensdag na Prinsjesdag tijdens een PvdA-briefing over de Miljoenennota voorzichtig zinspeelde op een verzachting van de WAO-maatregelen, mocht het aantal arbeidsongeschikten daadwerkelijk dalen. Minister De Vries van sociale zaken reageerde nog geen 24 uur later als door een adder gebeten: zo lang het aantal arbeidsongeschikten alleen nog maar toenam, inplaats van daalde kon er beter nog maar helemaal niet over versoepeling worden gesproken.

In het politieke jargon heet het dat er geen licht zit tussen de opvattingen van Kok en De Vries. De PvdA-leider was de eerste om dat te benadrukken. Kok wil immers ook pas over verzachting denken als het aantal arbeidsongeschikten daalt. Eén telefoontje van het ministerie van sociale zaken met Kok en de zaak zou zijn opgehelderd. De Vries koos echter voor een openlijke confrontatie. Voor de televisie-camera sprak hij Kok vermanend toe. Het illustreert weer eens de politieke geladenheid van het onderwerp. De zaak laat zich het best vergelijken met het vooral door de James Dean films bekend geworden Amerikaanse spel "chicken': twee auto's rijden met grote vaart op elkaar af, degene die het eerst voor de ander wijkt is de verliezer. Soms kende het spel geen verliezers, alleen maar slachtoffers. Dat was als geen van beide week.

In de WAO-kwestie rijden ook twee auto's met een steeds groter wordende snelheid op elkaar af. De ene auto wordt bestuurd door de CDA-fractie en de CDA ministers, met als curieuze gast op de achterbank PvdA-staatssecretaris Ter Veld van sociale zaken. De andere auto wordt bestuurd door de PvdA-fractie. Mensen als vice-premier Kok en PvdA-voorzitter Rottenberg hebben besloten in geen van de twee auto's te stappen. Zij staan langs de zijlijn en waarschuwen voor ongelukken.

Wie wijkt het eerst, daar gaat het nu ook bij de WAO-plannen om. Het kabinetsvoorstel is de afgelopen tijd al in een heleboel partjes gesneden. Zodoende konden de punten waarover overeenstemming bestaat, opzij worden gelegd. Er bestaat geen verschil van mening over nieuwe arbeidsongeschikten. Hun uitkering zal een stuk minder riant zijn dan de huidige regeling. Ook is praktisch iedereen het erover eens dat bestaande arbeidsongeschikten strenger en vaker gekeurd zullen moeten worden. Het grote geschilpunt is nog "slechts' wat er moet gebeuren met de bestaande gevallen, jonger dan vijftig jaar, die ook na herkeuring WAO-er blijven. De PvdA-fractie wil in weerwil van de kabinetsplannen die categorie ontzien, terwijl CDA-fractievoorzitter Brinkman het afgelopen weekeinde opnieuw heeft duidelijk gemaakt dat hij niet meer wil tornen aan de voorstellen. “Het zaakje is al zo aangelengd dat de politiek zich ongeloofwaardig zou maken wanneer het nu weer de maatregelen versoepelt, terwijl het probleem alleen maar groter is geworden”, aldus Brinkman in het interview met Het Eindhovens Dagblad.

Het snelle, maar niet altijd even accurate medium Teletekst, concludeerde dat Brinkman met een kabinetscrisis dreigde als CDA en PvdA het niet eens zouden kunnen worden over de WAO. Maar de coalitiepartners hadden nu juist afgesproken dat ze dàt woord nu eens een tijdje niet zouden bezigen. Brinkman sprak dan ook niet over een crisis. Zijn waarschuwing aan het adres van de PvdA was veel subtieler: “Als het niet lukt de WAO aan te pakken, dreigt de hele coalitie te mislukken. Dan zitten we allebei bij de rokende puinhopen. Want wat heb je eraan als het beeld van deze coalitie achteraf is: ze hebben het vier jaar volgehouden, maar om de grote kwesties zijn ze heengelopen”. Om er direct aan toe te voegen: “Maar als het wel lukt dan hebben we een stevig fundament voor een volgende kabinetsperiode. Dan kunnen we verder. Iedere coalitie moet zich bewijzen, wij kunnen dat hiermee”.

De PvdA mag van Brinkman kiezen. Doorgaan na 1994 met het CDA, maar dan de WAO-voorstellen accepteren of maar zien hoe de formatie zal verlopen. Brinkman laat hiermee een staaltje "powerplay' zien conform de beste CDA-tradities. Want de politieke realiteit van dit moment is intussen wel dat er voor het wetsvoorstel van het kabinet zoals het er nu ligt, slechts de steun van de CDA-fractie is. Brinkman heeft zich nu al vast de ruimte verschaft om straks te kunnen zeggen dat het aan hem niet heeft gelegen dat de WAO niet fors is aangepakt, zoals hij steeds heeft gevraagd. Maar tegelijkertijd geeft het hem een alibi om straks in de formatie, mocht dat nodig zijn, zonder veel scrupules met de VVD te gaan praten. Altijd handig, als de gesprekken met de PvdA wat moeizaam zouden verlopen. Het CDA heeft zich dan weer in een positie gemanoeuvreerd waarbij het de partners vrijelijk kan uitzoeken en eventueel overspel ook nog vrij gemakkelijk aan de achterban kan verkopen. Er is echter één verschil met vroeger: voor de PvdA en de VVD geldt, sinds die partijen elkaar niet meer uitsluiten, tegenwoordig hetzelfde.