Natuurtalent kent geen systemen

In de cultuur van De Meer worden jonge voetballers snel verheven tot vedetten. Geen positiever volk dan het Ajax-volk wanneer het om acties van Ajacieden gaat. Hoe vaak zijn de slangebewegingen, de acceleratie en de balvaardigheid van Bryan Roy aan de linkerkant van het veld niet vereenzelvigd met kunst. Nu, op 22-jarige leeftijd, past een van de grootste talenten van het Nederlandse voetbal niet meer in het systeem van Ajax dat trainer Louis van Gaal wil spelen.

Ook in de speeltuin van het voetbal wordt tegenwoordig een effectieve speelwijze geëist. Het bedrijf Ajax dat een gezin heet te zijn, moet renderen. En daarin is weinig plaats meer voor balverliefde jongens. Ze hebben bij Ajax geprobeerd Roy allround te maken, in dienst van het elftal te laten spelen. Hij scoorde niet, hij speelde te veel voor zichzelf. De grillige - als alle natuurtalenten - buitenspeler was niet te veranderen. Maanden hebben Van Gaal en zijn staf "vergeefs' met hem gesproken.

Sinds hij op 17-jarige leeftijd door Cruijff voorzichtig in het eerste elftal werd geloodst, heeft Roy veel moeten doorstaan. Alle invloeden van psychologie moeten op hem zijn toegepast om hem rijp te maken voor het topvoetbal. Hij werd zelfs op de reservebank gezet terwijl hij meende "in vorm' te zijn. Soms begreep hij er niets van. Deze zomer tijdens het Europees kampioenschap, waar hij met rugnummer 20 alle wedstrijden van het Nederlands elftal meespeelde, besefte hij eindelijk “dat je tot het uiterste moet gaan wil je de absolute top bereiken”.

Zijn zaakwaarnemer Rob Jansen zei eens: “Roy moet over een enorm incasseringsvermogen beschikken. Dat heeft een man van veertig nog niet.” Roy wordt geleefd. Hij was net 19 toen hem een eigen kledinglijn werd aangeboden. Winkelopeningen, advertenties, recepties, Roy moest acte de présence geven. Waarom zou je er niet van genieten en aan verdienen?

Een half jaar geleden werd Roy weer geconfronteerd met een inzinking. Van Gaal, voor wie hij respect zei te hebben, waarschuwde hem voor de laatste maal. Waar het allemaal aan lag? “Mensen hebben me laten vallen, mensen uit mijn directe omgeving.”

Hij begreep waar het in topvoetbal omdraait. “Wanneer ik voetbal ken ik een ander soort geluk. Niet minder leuk. Anders. 't Is zakelijker.” Het was zijn antwoord op het stigma dat Van Gaals voorganger Leo Beenhakker op hem en Richard Witschge drukte, als exponenten van de patatgeneratie. Roy zei dat hij Witschge miste, nadat deze aan Barcelona was verkocht. In het veld, achter hem. Maar ook daarbuiten, als vriend.

Roy en Witschge zijn beiden - toevallig? - het spoor bijster. Witschge geniet een royaal salaris op de reservebank bij Barcelona, Roy van een bedrag van dezelfde orde op de tribune in De Meer. Drie jaar geleden tekende de buitenspeler een contract na slepende onderhandelingen tot en met juli 1993. Hij zou daardoor een miljoen per jaar verdienen en werd Ajax' best betaalde speler aller tijden.

Nu mag hij vertrekken. Het bestuur wil zijn pedagogisch gewaardeerde trainer niet afvallen. Tegelijkertijd beseft het dat voor Roy een bijzonder hoog bedrag kan worden gevraagd. Zakelijk komt een transfer het financieel kwetsbare Ajax goed uit. Maar wat met Roy, de lieveling van de Meer, het troetelkind van het Ajax-gezin? Wie wil Roy kopen, tien miljoen betalen zoals PSV drie jaar geleden opperde? Misschien zit hij tot volgend jaar juli op de tribune. Het is de straf voor een natuurtalent dat geen systemen kent. Het zal wel zijn mentaliteit zijn. Zijn moeder zei het vijf jaar geleden in De Tijd al: “Die jongen heeft me heel wat geld gekost. Hij moest altijd het nieuwste van het nieuwste hebben.”