Gemengd onderwijs is niet afdwingbaar

Voormalig linksen koersen op volle kracht het conservatisme tegemoet, nu zij van hun illusies over de maakbaarheid van mens en samenleving beroofd zijn. Dat beweert Henri Beunders in NRC-Handelsblad van 19 september en hij voert ons ten tonele als prototypes van zulke ex-radicalen. Wij geloven volgens Beunders niet meer in een multiculturele samenleving. Ons pleidooi in de Volkskrant van 8 september voor kwalitatief beter onderwijs en tegen een busing-systeem naar Amerikaans voorbeeld, interpreteert hij als een pleidooi voor etnische segregatie en apartheid.

Wij menen dat het een illusie is te denken dat de overheid kan zorgen voor een bepaald percentage kleur op een school zodat vandaaruit de multiculturele samenleving vanzelf zal groeien. Over de maakbaarheid van de samenleving hebben in linkse kring inderdaad veel illusies bestaan en het is bepaald geen ramp dat we er daar een paar van kwijt zijn. Is ook ons idee over de multiculturele samenleving veranderd?

De multiculturele samenleving werd in linkse kring altijd bepleit. Niet uit koloniaal schuldgevoel of een trotskistisch verlangen naar de wereldrevolutie, zoals Beunders suggereert. Het ging ons, voormalige CPN'ers, om een rechtvaardige en democratische samenleving, waarin alle burgers toegang hebben tot de belangrijkste voorzieningen (zoals arbeid, onderwijs en huisvesting) en waarin naast de dominante cultuur ruimte is voor cultuuruitingen van minderheden. Dat vinden wij nog steeds.

Wij vinden het zinvol een onderscheid te maken tussen functionele, culturele en sociale integratie. Bij functionele integratie gaat het erom dat iedere burger kan deelnemen aan de belangrijkste maatschappelijke voorzieningen. Het is een taak van de overheid daarvoor te zorgen, desnoods met dwingende wetgeving. Het wetsvoorstel Gelijke Arbeidskansen voor Allochtonen van Groen Links en VVD past in deze taakopvatting. Bij de culturele integratie moet de overheid zich al heel wat terughoudender opstellen en zich beperken tot het scheppen van voorwaarden. Het gaat hierbij om zaken als het wijzigen van de wet op de lijkbezorging, een aanpassing van de regelgeving om ritueel slachten mogelijk te maken en een aangepast woningtoewijzingsbeleid voor grotere samenleefverbanden. Sociale integratie zal weliswaar in hoge mate bepalen hoe plezierig de mensen multicultureel met elkaar zullen samenleven, maar het gaat hier al helemaal niet om een overheidstaak. De staat heeft er niets mee te maken of iemand haar Turkse buurvrouw op de trap gedag zegt of samen met zijn Surinaamse collega koffie drinkt.

Ons idee over de multiculturele samenleving is in de loop der jaren niet wezenlijk veranderd, wel is ons scherper de beperkte, maar wezenlijke taak van de overheid geworden.

In de Volkskrant wezen wij erop dat veertig procent van de leerlingen op de Amsterdamse basisscholen migrant is en dat dit percentage nog steeds stijgt. Het "probleem' van het bestaan van witte en zwarte scholen is vooral de vraag of het acceptabel is dat een beperkt aantal scholen nog helemaal wit is.

Het is een illusie te denken dat een vrijwillig quoteringssysteem kan leiden tot een evenredige spreiding van witte en zwarte kinderen over alle scholen. Een pleidooi voor dwingend overheidsingrijpen in dezen betekent een ongewenste aantasting van de vrijheid van schoolkeuze. Alleen de ouders die ongesubsidieerd onderwijs voor hun kinderen kunnen betalen, kunnen die vrijheid dan nog kopen. Bovendien: wat draagt het bij aan de multiculturele samenleving, als je het witte kind uit zuid verplicht per bus naar een zwarte school in oost te gaan, terwijl zwarte kinderen tegen hun zin uit oost naar zuid worden gebracht?

Kwaliteitsverbetering van het onderwijs is de beste manier om zwarte scholen van hun odium af te helpen. In Amsterdam zien wij hoopgevende voorbeelden van scholen die op die manier de "witte vlucht' weten te keren. Het is een illusie te denken dat gemengd onderwijs kan afgedwongen door oekazes van de overheid als dé sleutel tot de multiculturele samenleving.

Het is onbegrijpelijk dat Beunders uit onze benadering concludeert dat links tegenwoordig pleit tegen de multiculturele samenleving en voor apartheid. Hij ziet ten onrechte een tegenstelling tussen etnische identiteit en multiculturele samenleving. Een multiculturele samenleving die etnische identiteit ontkent, is onvoorstelbaar. Nog onbegrijpelijker is zijn bewering dat de liberalen vandaag de dag dé pleitbezorgers zijn van ruime immigratie en multiculturele samenleving. Zowel de liberale oppositie tegen islamitische scholen als de VVD-pleidooien voor de beperking van gezinshereniging en gezinsvorming zijn daarmee in tegenspraak.

Het tot stand brengen van de multiculturele samenleving vergt een inspanning van veel meer partijen dan alleen de overheid. Dat beseffen wij meer dan vroeger. Dat is in het geheel niet conservatief