Geen plek voor extreem rechts op Fries feest

Bij het monument op het Roode Klif herdachten ruim 300 Friezen zaterdag dat zij daar 647 jaar geleden de Hollanders versloegen. Een twintigtal rechts-extremisten probeerde, zonder succes, de viering voor eigen doeleinden te gebruiken.

REA KLIF, 28 SEPT. Een paar kilometer onder Stavoren gaat de IJsselmeerdijk over in een van de weinige heuvels van Friesland. Van verre is te zien hoe op de top zich een grote groep mensen heeft verzameld. In het briesje van een zomerse herfstdag wapperen Friese vlaggen laag boven de menigte. Van de heuvel klinkt gezang en muziek van een harmonie-orkest. Boven de andere vlaggen uit wordt statig een grote Friese vlag gehesen.

Afgelopen zaterdag herdachten de Friezen bij het monument op het Roode Klif dat ze er op 26 september 1345 het Hollandse invasieleger van graaf Willem Vier versloegen. Tot 1500 vond de herdenking ieder jaar plaats, daarna raakte de gewoonte in onbruik. In 1942 werd de traditie nieuw leven ingeblazen door een aantal Friezen met Duitse sympathiën. Sinds 1945 organiseert de Stifting Slach by Warns de jaarlijkse herdenking, deze keer voor het eerst afgesloten met een popconcert. Zo'n tweehonderdvijftig jongeren luisterden naar bands die in het Fries zingen “omdat het mijn taal is en het beter klinkt”, zoals een lid van sixties-rockband Bricquebec uitlegt.

Op zaterdagochtend luisterden in een zaaltje in Stavoren zo'n honderd mensen - waaronder veel jongeren - naar inleidingen over de positie van Friesland in Nederland en Europa en de voors en tegens van samenwerkingsverbanden met de drie noordelijke provincies of enkele Noordduitse deelstaten. Als daarna de discussie met de zaal begint, neemt de Vlaming R. Vermeulen (“Wij streven naar een Heel Nederland”) het woord. Hij is met een tiental mensen van de extreem-rechtse organisatie de Voorpost naar Friesland gekomen om solidariteit te tonen. Onder het applaus rent een meisje naar de microfoon en roept geëmotioneerd dat dit helemaal niet kan. “Dat jullie hier voor klappen. We weten helemaal niet wat ze willen.” De zaal negeert haar en spreekt over de erkenning van Friesland als Euroregio en de noodzaak van een groter zelfbewustzijn. Er wordt geklaagd over de samenwerkingsplannen met Groningen en Drenthe waar de bevolking buiten wordt gehouden. Andere sprekers hebben het over de grote werkloosheid en “het intellect dat hier met scheppen tegelijk wordt uitgevoerd”. Eén van de inleiders, K. Huisman verwijst naar de 150 miljard gulden aan aardgas die uit de noordelijke bodem is gehaald. “Als we een staat waren geweest, hadden we het zelf kunnen gebruiken.”

Een man met blond golvend haar neemt het woord. Een enkeling herkent in hem de leider van het Nederlands Blok, A. Vierling. Hij verontschuldigt zich dat hij geen Fries spreekt. “Ik hoor op de tv honderd keer meer Marokkaans en Turks dan Fries. Dat is vreemd. U moet naar de Europese eenheid een blok vormen van culturele eenheid.” Hij geeft aan dat samenwerken beter gaat met een gemeenschappelijke vijand. “In deze mooie provincie, waar ik voor het eerst ben, die vol gestopt wordt met Marokkanen en Turken...” Gestamp maakt hem verder spreken onmogelijk.

Een kwartier later sluit de voorzitter de discussie en vraagt iedereen om naar het monument te gaan waar de plechtigheid plaatsheeft. “Niet iedereen!”, roept een vrouw. Onderweg over de dijk naar het Roode Klif vertelt ze over de problemen in Friesland. Ze zegt dat veel Friezen hun eigen taal als tweederangs beschouwen. “De Hollanders die hier een paar jaar wonen verstaan ook heus wel Fries.”

Voor de heuvel, tussen de geparkeerde auto's, houdt iemand een Nederlandse vlag omhoog met op het witte veld een vierkant van rode blokjes. Kroatië-veteraan D. van der Bos legt uit dat het de vlag van Kroatië is en dat de Friezen veel kunnen leren van de strijd van dat volk. Naast hem staat het Utrechtse statenlid voor de Centrumdemocraten R. Vreeswijk. Ook hij is gekomen uit solidariteit met het Friese nationalisme. Ze zijn van de herdenkplaats verwijderd en staan nu een beetje beteuterd langs de weg.

Voor het monument, een grote zwerfkei met de tekst "Leaver dea as sleaf' (liever dood dan slaaf), worden toespraken gehouden en gedichten gedeclameerd. Rond de steen staan meer dan driehonderd Friezen van alle leeftijden, klassen en politieke voorkeur. Zo nu en dan zingen ze, begeleid door de Harmony uit Sneek, een lied. K. Jansma zegt in zijn herdenkingsrede dat iedereen zich in Friesland thuis moet kunnen voelen. “Een Ghanees uit Leeuwarden, een Joegoslaaf uit Harlingen, een Vietnamees uit Hallum - allemaal moeten ze kunnen zeggen: "ik bin in Frys'. Dat verrijkt onze cultuur.” Na anderhalf uur wordt de plechtigheid besloten met het strijken van de vlag. Hier en daar blijven mensen wat napraten. Voor de steen ligt een bos bloemen met een lint: "Tsjin ekstremisme. Foar Fryslân'. (Tegen extremisme. Voor Friesland.)

    • Dirk Limburg