De moraalmannetjes

Het hooggestemde blijkt platvloers. De prediking wordt een traktaatje. De moraal draait uit op "fatsoendelijkheid'. De apostel van normen en waarden heeft de Hallemannetjes in zijn gevolg.

Minister Hirsch Ballin, zich ontpoppend als de ethische ideoloog van het regeringsbeleid, is op Achter het Nieuws voor het gemene volk verklaard door Elco Brinkman. Wat bij Hirsch Ballin nog enigszins verstandig klonk (een moreel appel om het hoofd te bieden aan desintegratie in de samenleving, de noodzaak tot het zoeken van een algemeen aanvaarde oriëntatie op normatief gebied), blijkt in de vertaling van Brinkman neer te komen op gezeur over de luie medemens die maar op terrasjes zit en een oproep aan leerkrachten om maar weer eens een tik uit te delen als de kindertjes ongehoorzaam zijn.

Dat blijkt dus, after all, het niveau te zijn van het nieuwe ethische reveil van het CDA; waar het ethisch reveil van Van Agt nog draaide om immateriële vraagstukken als abortus en euthanasie, is het nu het alledaagse hedonisme van de calculerende burger dat de moraalpolitici inspireert. Het gaat hier niet om een hobby van willekeurige politici, maar om regeringsbeleid.

In de toelichting bij de begroting van justitie staat dat de regering wil dat haar onderdanen oppassender zijn. Niet alleen de overheid moet zich voor een sociale en democratische rechtsstaat inzetten. “De deelname aan de rechtsstaat is voor de burgers niet vrijblijvend. Van hen wordt zelfdiscipline en financiële offers gevraagd en ook een actieve bijdrage aan de overdracht en handhaven van essentiële normen in eigen kring”, aldus Hirsch Ballin in de memorie.

In welke wet staat dat? Ik "moet' als burger "in mijn eigen kring' normen handhaven. Welke normen? Die van het CDA? Sinds wanneer maakt de overheid uit wat ik er "in mijn eigen kring' voor normen op nahoud? En welke straf staat er eigenlijk op, als ik toch maar liever af zie van een "actieve bijdrage' in dit opzicht en liever op een terras ga hangen? Die terrassen - daar schijnt het Kwaad zich vandaag de dag te concentreren. Wel drie keer voer Brinkman in een vraaggesprek met Paul Witteman uit tegen de mensen die zich daar verpozen.

Als schrijnendste voorbeeld van maatschappelijke normvervaging vertelde Brinkman dat onlangs in het Westland een busje met werklozen werd aangevoerd om tomaten te plukken. En wat deden die werklozen vervolgens? Zij vertikten het om te werken omdat ze daarmee te weinig verdienden. Maar toen Brinkman vervolgens door de stad reed, zag hij talloze mensen op terrasjes zitten! Dat is nog eens andere koek dan de valutaspeculanten die het EMS naar de ondergang leiden en daar miljarden aan over houden.

Terloops liet de fractievoorzitter van het CDA blijken er geen bezwaar tegen te hebben als schoolkinderen in het kader van de gezagshandhaving door leerkrachten worden geslagen. Over normvervaging gesproken. Begrijp ik het goed dan zijn gedwongen tewerkstelling in de tuinbouw en lijfstraf op school de twee praktische consequenties van het nieuwe morele denken in het CDA. Het niveau van Brinkman haalde het natuurlijk niet bij dat van Hirsch Ballin, maar de eerstgenoemde is dan ook onze gedoodverfde minister-president, die zich nu alvast profileert met miezerige fatsoensrakkerij. Achter het moraalmannetje zie je de dienders al aankomen.

Het principiële punt is de vraag of de regering, in dezen voorgegaan door de minister van justitie, in haar takenpakket de handhaving van fatsoensnormen moet of mag toevoegen aan de handhaving van rechtsnormen. Natuurlijk is het een feit dat de rechtsregels voor een niet onbelangrijk deel uit de zogeheten positieve moraal zijn voortgekomen. Maar verdient het toch niet de voorkeur te spreken van rechtshandhaving boven normhandhaving? Fraude is een strafbaar feit, geen vergrijp tegen de etiquette.

We hebben nu de situatie waarin de minister van justitie, met de anti-hedonistische terrasjeshater in zijn gevolg, de kerken bezweert om de burger op zijn plichten te wijzen. Dat optreden van Hirsch Ballin op de Kerkendag is toch een fenomeen van de omgekeerde wereld. Vroeger probeerden de kerken hun moraal via de overheid op te leggen, nu probeert de overheid via de kerken haar moraal ingang te doen vinden.

De liberale "nachtwakersstaat' bemoeide zich niet met de moraal van haar burgers. De socialistische inbreng, die er mede toe leidde dat de staat zelf actief optreedt en maatschappelijke processen stuurt, is niet meer zo in de mode, maar het idee van een activistische overheid is nu overgenomen door christen-democratische boetepredikers, die de staatsmacht willen gebruiken om hun fatsoen er bij terraszitters en ander werkschuw tuig in te hameren. Dat is de Nederlandse versie van de law and order-politiek, waar in de VS door Reagan twee presidentiële ambtstermijnen mee te verdienen waren.

Het maakt me niet vrolijk, maar de zon schijnt. Ik ga maar weer eens naar het terras.