Vredes-top in Zuid-Afrika

JOHANNESBURG, 26 sept. De politieke leiders van Zuid-Afrika kijken elkaar vandaag weer recht in de ogen, na een onderhandelingsvacuüm van ruim vier maanden dat het land dicht bij de afgrond bracht. De regering en het ANC maakten gistermiddag tegelijkertijd bekend dat president De Klerk en Nelson Mandela elkaar vandaag zouden ontmoeten voor hun lang verwachte "vredes-top'.

Na persoonlijke interventie van de twee leiders was de ontmoeting donderdagavond veilig gesteld. De delegaties die de top moesten voorbereiden, geleid door ANC-secretaris-generaal Cyril Ramaphosa en minister Roelf Meyer van grondwetszaken, konden het na twee weken niet eens worden over het meest omstreden punt: de vrijlating van gevangenen, gestraft voor daden die vanuit een politiek motief werden gepleegd.

Op het laatste moment kwamen de partijen nog tot een akkoord, waarvan de details grotendeels geheim bleven. De regering is volgens het ANC begonnen met de vrijlating van de eerste groep van 150 politieke gevangenen. Tot die groep behoren drie ANC'ers, Robert McBride, Mzondeleli Nondula en Mthetheleli Mncube behoren, die levenslange gevangenisstraffen uitzitten. McBride blies in 1986 een bar in Durban op, waarbij drie doden en tientallen gewonden vielen. Nondula en Mncube plaatsten een landmijn in Messina en werden veroordeeld voor de moord op een politieman. De vrijlating van dit drietal was de afgelopen dagen de kern geworden van de “onderhandelingen over de onderhandelingen”.

President De Klerk, die het initiatief tot de conferentie over de beëindiging van het politieke geweld in Zuid-Afrika had genomen, bereidde zijn aanhangers gisteren voor op de vrijlating van gevangenen die “gruwelijke misdaden” hadden gepleegd. In een verzoenende toespraak op een congres van zijn Nationale Partij in Natal maakte De Klerk bekend dat hij “de komende dagen, weken en maanden” politieke gevangenen van verschillende politieke achtergrond zal vrijlaten. Dit kan duiden op een algehele amnestie-regeling, waarvoor de regering zich in de onderhandelingen sterk heeft gemaakt.

De president kondigde aan dat de regering speciale wetgeving voor de vrijlating van gevangenen bij het parlement zal indienen. Onderzoeken naar politieke misdaden in het verleden worden stopgezet. Vorige week maakte de politie bekend dat onderzoeken waren geopend naar de betrokkenheid van ANC-leiders bij terroristische daden die in de jaren tachtig in Zuid-Afrika zijn gepleegd. Het ANC beschuldigde de regering ervan, dat zij de organisatie op deze manier wilde dwingen akkoord te gaan met een algehele amnestie. Het ANC wilde dit overlaten aan een interim-regering van alle partijen.

De Klerk legde in zijn toespraak de nadruk op nationale verzoening. “Ik hoop dat de vrijlating zal worden gezien als een daad van verzoening om de toekomst van het slot te halen. Het is tijd dat we met een schone lei beginnen. (..) We staan op een kruispunt. We moeten onze rug naar het verleden keren en vergelding uit ons politiek vocabulaire verwijderen”.

De partijen hebben voorafgaande aan het vredesberaad ook een akkoord bereikt over twee andere ANC-eisen: het beveiligen van de hostels - de arbeiderspensions in de zwaret woonoorden die vaak in het centrum staan van het geweld - en het dragen van “traditionele wapens” door aanhangers van Inkatha, de politieke rivaal van het ANC. Het is nog niet duidelijk of het ANC in ruil daarvoor zal afzien van verdere demonstraties in de thuislanden.

De top moet de weg vrijmaken voor een hervatting van de onderhandelingen over een nieuwe, non-raciale grondwet. In mei mislukte de Conventie voor een Democratisch Zuid-Afrika (Codesa) omdat de partijen het niet eens konden worden over de meerderheden waarmee een gekozen grondwetgevende vergadering beslissingen zou moeten nemen. Eind juni besloot het ANC het overleg stop te zetten na het bloedbad in het zwarte woonoord Boipatong. Om te tonen dat hun beraad verder reikt dan vandaag hebben De Klerk en Mandela een symbolische lokatie gekozen voor hun beraad: het World Trade Centre in Kempton Park, waar Codesa aan een voortijdig einde kwam.