Malle vertoning met een dubbele boodschap

RIO DE JANEIRO, 26 SEPT. Alleen de ijzeren bal ontbrak nog. Maar verder was Abimael Guzmán het archetype van de gevangene zoals iedereen binnen en buiten Peru die vooral kent van de cartoons en de stripverhalen: gekleed in een streepjespak, een nummer op de borst (1509) en achter tralies. Dat was ook precies het effect dat de Peruaanse autoriteiten met hun showvertoning van de Gevangene van het Jaar, deze week in Lima, hebben beoogd. Een beetje doorzichtig was het wel. In Peru hebben gevangenen immers geen streepjespakken. Wegens groot geldgebrek bij de overheid houden de gedetineerden zelfs hun eigen kleren aan.

De farce met de gekooide Guzmán beoogde twee psychologische effecten. Het eerste was gericht op de doorsnee-Peruaan. In de presentatie van de klassieke gevangene zat de boodschap dat misdaad en terreur uiteindelijk niet lonen en dat zelfs een zwaar aangeslagen samenleving als de Peruaanse niet alle hoop hoeft te verliezen. Maar de gekooide Guzmán gold ook als waarschuwing aan diens nog niet gearresteerde aanhang. Het moet voor hen een ontluisterend gezicht zijn geweest het "Vierde Zwaard van de Revolutie' als een gecastreerde tijger rondjes te zien draaien in zijn kooi.

Meer dan 250 vertegenwoordigers van de nationale en internationale pers werden door president Alberto Fujimori in de gelegenheid gesteld om de twee weken geleden bij verrassing gevangen genomen "Presidente Gonzalo' van dichtbij te bekijken.

Maar niet té dichtbij. De pers moest op twintig meter afstand blijven van de kooi waarin Guzmán, de leider van de nu onthoofde terreurbeweging Sendero Luminoso (Lichtend Pad), ten toon werd gesteld: leuzen schreeuwend en de Internationale zingend. Het gezang werd beantwoord met het Peruaanse volkslied uit de kelen van de aanwezige nationale journalisten, die immers, als zovele anderen in Peru, zwaar hebben geleden onder de terreur van Sendero. Peru is volgens de statistieken van de Internationale Journalistenfederatie een van de gevaarlijkste landen om te werken.

Het doek viel twee weken geleden voor Guzmán en donderdag opnieuw, toen de politie het omhulsel rond de kooi langzaam wegtrok als gold het de onthulling van een nieuw monument. En dat was het in zekere zin ook. Het monument in de persoon van de gevangen Volksvijand Nummer Eén.

De hele vertoning rondom Guzmán, is een eerbewijs aan president Fujimori, zijn anti-terreurbeleid en diens greep naar de totale macht begin april. De president probeert maximale munt te slaan uit de situatie en lijkt daar goed in te slagen. De populariteit van Fujimori is, na een inzinking in de tussenliggende maanden, bijna weer terug op het niveau dat direct na de "presidentiële staatsgreep' in april werd behaald. Op deze wijze doorgaand zal de president zonder veel moeite een grote overwinning kunnen halen bij de verkiezingen voor de grondwetgevende vergadering die voor 22 november op het programma staan.

Toch hebben de afgelopen twee weken na de arrestatie van Guzmán aangetoond dat de strijd nog lang niet is gestreden. Evenals voordien is er geen dag voorbij gegaan zonder bomaanslagen en moorden. Hoewel het grote offensief voorafgaand aan de verkiezingen in november nu wellicht uit tactische overwegingen moet worden afgelast, biedt de gevangen Guzmán reden genoeg om onverminderd door te gaan met de terreuracties. Guzmán zelf zei dat in een van zijn weinige verstaanbare en coherente uitspraken tijdens de presentatie aan de pers als volgt: “Mijn gevangenneming is slechts een bocht in de lange weg die nog is te gaan.”

    • Reinoud Roscam Abbing