Lenen geeft benen, wie spaart krijgt vaart (3)

"Extra aflossen (van een lening) loont fiscaal niet, indien men goed en fiscaal voordelig belegt. Maar de eventuele risico's moeten wel passen binnen de mogelijkheden van de lener/belegger', concludeerde een bankman aan het eind van het vorige artikel. Met zo'n stelling maak je slapende honden wakker en strooi je zout in oude nog open wonden.

Een lezer uit Baarn belde op over een ervaring. In 1987 kreeg hij van een commissionair de raad zijn hypotheek te verhogen en het extra bedrag op een vrije hand rekening te zetten; de beheerder mag dan naar eigen inzicht handelen voor die cliënt, binnen vooraf samengestelde grenzen. Wat is het doel van die strategie? Met dat geld probeer je meer onbelaste koerswinst en dividend te verdienen dan betaald aan netto hypotheekrente.

Deze lener kreeg het advies te investeren in meer dan een beleggingsfonds om zo het risico van lagere koersen, verlies, te verkleinen tot niet meer dan tien tot twintig procent, volgens een beursdeskundige. "Dat paste binnen mijn mogelijkheden', zegt de lezer verongelijkt, "maar na een paar jaar was de helft al in rook opgegaan, ondanks alle sussende telefoontjes en een bezoek aan de directeur van die tent. Even lenen, zo verdwenen.'

Hij maakt zich boos over de manier waarop veel bemiddelaars en financiële adviseurs de bal terug spelen naar hun klanten door te praten over hun risicoprofiel en andere abstracte begrippen zonder iets te garanderen over de eigen capaciteiten. Je loopt dan niet alleen een beleggingsrisico, maar ook een moeilijk in schatten adviesrisico.

Een lezer uit Rotterdam schrijft: "Ik woon in een eigen huis belast met een hypotheek waarop ik iedere maand duizend gulden vast aflos en natuurlijk ook rente betaal. Tevens heb ik zo'n spaarverzekering voor de studie (hoop ik) van de kinderen, die over tien jaar belastingvrij uitkeert. Mijn bank adviseert de aflossing te staken, die op een spaarrekening te zetten (voor de rentevrijstelling), de hypotheek met 25 duizend gulden te verhogen en daarmee deel te nemen in een beleggingsfonds.'

Zijn vraag luidt: "Hoe reken ik uit wat voor mij het gunstigst is?' Op die vraag is slechts één kort antwoord mogelijk. Dat kan niet, omdat de waarde van een fonds, en dus de opbrengst, niet te voorspellen valt. De recente wisselkoers fluctuaties tonen aan dat zelfs als veilig aanbevolen beleggingen binnen een week dertig procent in waarde kunnen dalen.

Moet je die onzekerheid in de schoenen van beleggingsadviseurs schuiven? Ja, wanneer ze niet duidelijk zijn over de risico's. Vraag daarom altijd naar schriftelijke garanties en maximale risicogrenzen. En neen, als een adviesvrager zich blindstaart op fiscale en andere voordelen en geen oog wil hebben voor de gevaren die hij loopt.

De vereniging eigen huis reageert laconiek op het lenen/sparen dilemma: "Ondanks het nauwere fiscale keurslijf blijkt dat de verbeterde levenhypotheek (spaarhypotheek) nog steeds grote voordelen biedt.' In die constructie wordt naast de hypotheek een levensverzekering afgesloten die een fiscaal vriendelijke uitkering geeft om aan het eind van de looptijd de hypotheek af te lossen. Bij overlijden vóór de aflossingsdatum keert de verzekering ook de aflossing uit. Een gemengde verzekering derhalve. De premie wordt aangewend om te sparen en als dekking voor de kosten en het overlijdensrisico.

Zo combineer je lenen voor een huis, zonder aflossing, en sparen langs een andere weg. Als koper van een huis mik je op een hypotheek met een zo laag mogelijke rente en een polis met een gunstige prijs/prestatie verhouding; een hoge opbrengst tegen een lage premie. Maar verzekeraars zijn voorzichtig en garanderen als regel maar een rendement van circa vier procent en desgewenst wat meer in de vorm van een winstdeling die niet zeker is. Toch weer risico's dus.

De spaarhypotheek kenmerkt zich door meer zekerheden: het eindkapitaal wordt exact bij elkaar gespaard, de te ontvangen rente over het spaardeel is gelijk aan de te betalen rente over de uitstaande lening en bij afkoop worden geen kosten verrekend. En er zijn enkele nadelen. Bij voorbeeld de tot 220 duizend gulden per persoon beperkte belastingvrijstelling. Maar desondanks beveelt eigen huis deze vorm aan voor lenen en tegelijk sparen. De vereniging heeft voor leden en niet-leden het pc-programma Hypothekendiskette ontwikkeld om offertes, wijzigingen in rente en effecten van extra aflossingen, verlagingen, verhogingen en veel meer zelf door te rekenen.

Met zo'n programma kan iedereen die overweegt om extra- of juist niet meer af te lossen of extra te lenen zelf proberen een antwoord te vinden op de vraag welke strategie het meeste oplevert. Dat vereenvoudigt het gesprek met een deskundige.