Duitsland en... ...de Veiligheidsraad

DUITSLANDS buitenlandse politiek is om. De afgelopen week heeft minister Kinkel in New York duidelijk gemaakt dat zijn land het permanente lidmaatschap van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties ambieert. Eerder dit jaar onderstreepte kanselier Kohl nog dat Frankrijk en Groot-Brittannië de verdediging van de Duitse en Europese belangen voor dat forum kon worden toevertrouwd. De afgelopen maanden is Bonn daarover anders gaan denken. Het wil nu zelf aan de tafel der groten zitten.

Er zijn een paar redenen aan te wijzen voor deze snelle verandering. Kohls vooronderstelling heeft het sinds de Duitse hereniging steeds zwaarder te verduren gekregen. Fransen en Britten hebben op hoge toon aan hun anti-Duitse gevoelens lucht gegeven, in Londen is die emotie inmiddels zelfs in de officiële uitlatingen van de regering te horen geweest. De nieuwe drijvende krachten in Kohls kabinet, de CDU'er Rühe op defensie en de liberaal Kinkel op buitenlandse zaken, willen bovendien afscheid nemen van het relatief lage profiel dat Duitsland internationaal gewoonlijk heeft getoond. Beiden ijveren voor een volwaardige Duitse deelneming aan alle varianten van vredesoperaties van de Verenigde Naties en zien als logische consequentie van die nationale volwassenheid het permanente lidmaatschap van de Veiligheidsraad. Uit Kinkels interventie mag worden afgeleid dat de kanselier die aanpak goedkeurt.

DE OP GANG komende beweging om de Veiligheidsraad sowieso uit te breiden heeft de Duitse meningsvorming versneld. Japan had al eerder belangstelling aangemeld voor een vaste zetel in het "hoogste gremium' in de wereld. Landen als Brazilië, India, Egypte en Nigeria eisen voor zichzelf eveneens een blijvende aanwezigheid in de raad op met als argument dat de Derde wereld recht heeft op een vertegenwoordiging op voet van gelijkheid. Bonn heeft nu besloten dat het niet langer kon wachten met het bekendmaken van zijn voornemen om een serieuze kandidatuur te stellen.

EEN DUITSE kandidatuur lijkt welwillend te zullen worden ontvangen. Kinkels sondering is niet tevergeefs geweest. Dat neemt niet weg dat er kritische vragen kunnen en zullen worden gesteld bij een eventuele uitbreiding van het aantal permanente leden van de Veiligheidsraad. De vijf permanente leden zijn de overwinnaars uit de Tweede Wereldoorlog. Als zodanig hebben zij destijds zichzelf en elkaar het vetorecht toegekend over alle beslissingen die de raad ingevolge het Handvest zou nemen. In het jaar van de oprichting van de VN (1945) vormde dat vijfvoudige vetorecht weliswaar niet een afspiegeling van de werkelijke machtsverhoudingen in de wereld, maar de beide echte machtspolen, Washington en Moskou, hadden besloten de andere drie "grote' geallieerden formeel als gelijken te beschouwen. Of de latere verwerving van kernwapens door de Sovjet-Unie, Groot-Brittannië, Frankrijk en China hun positie als permanent raadslid heeft bevestigd, is nooit formeel aan de orde geweest, maar het is wel aannemelijk.

Voor de aanwijzing van nieuwe permanente leden van de raad zouden in ieder geval nieuwe criteria moeten worden bedacht. Er is al geopperd om een nieuwe categorie permanente leden in het leven te roepen. Die categorie zou wel het stemrecht, maar niet het vetorecht moeten worden toegekend. Zij zou dus wel de meerderheidsvorming in de raad kunnen beïnvloeden, maar een eenmaal genomen besluit niet kunnen torpederen.

ALVORENS dit soort procedurele vraagstukken aan de orde komen, zou eerst eens moeten worden uitgemaakt hoe de Verenigde Naties in het algemeen en de Veiligheidsraad in het bijzonder zich dienen te ontwikkelen. Groeit de Volkerenorganisatie ja dan neen uit tot een supranationale vredehandhavende politiemacht, een constructie waar de tegenwoordige secretaris-generaal Boutros Boutros Ghali op aanstuurt? Hoe dan ook, zij zal onderhevig blijven aan de machtsverhoudingen in de wereld en de veranderingen daarin. In de Veiligheidsraad zal de werkelijke verdeling van de macht in de wereld daarom tot uitdrukking moeten komen, wil de raad een werkbaar instrument blijven.