WAO-raket van de VVD wil niet opstijgen

DEN HAAG, 25 SEPT. Het had een drietrapsraket moeten worden. Volgende week al - tijdens de "stille week' voor de Algemene Beschouwingen - zou de VVD verwarring stichten in het regeringskamp met een hoofdpuntendebat over de WAO. Tijdens de Algemene Beschouwingen zouden de liberalen de druk op de coalitie opvoeren door een belangrijk deel daarvan te wijden aan dit onderwerp, waarover de coalitiepartners het oneens zijn. De slotfase zou enkele weken later volgen, tijdens het plenaire debat over de onlangs ingediende voorstellen van de regering. Hopelijk was de regeringscoalitie dan aan stukken geschoten.

Het was een prachtig plan, want politieke strategie voor de VVD en democratisch belang gingen hand in hand. De oppositie-partij zei met deze opzet zo snel mogelijk duidelijkheid te willen scheppen voor de bestaande WAO'ers onder de vijftig jaar, inzet van het conflict tussen de coalitiepartners. Het kabinet en de CDA-fractie willen hun uitkering bevriezen. De PvdA-fractie probeert, daarin gesteund door een meerderheid van de Kamer (waaronder VVD, D66, Groen Links) die groep juist te ontzien.

Maar het liep allemaal anders. De raket die Kamerlid R. Linschoten (VVD) in stelling had gebracht wilde gisteren niet eens opstijgen. Tijdens een procedureoverleg van de Kamercommissie sociale zaken stuitte Linschoten op een opmerkelijke eensgezindheid van christen-democraten en socialisten. Ook woordvoerder P.J. Biesheuvel (CDA) had de opzet van Linschoten door. Hij zei een plenair debat volgende week niet nodig te achten omdat er al twee keer zo'n debat is geweest, augustus vorig jaar en mei dit jaar.

Een meerderheid besloot daarop tot business as usual: eerst de schriftelijke behandeling van de voorstellen. Na afronding daarvan het plenaire debat. Nog steeds zeggen beide regeringsfracties met het kabinet te mikken op een ingangsdatum van 1 januari voor de nieuwe wet.

Ondanks de politieke opwinding en manoeuvres in de Tweede Kamer zijn CDA en PvdA het over veel meer eens dan soms in de hitte van het debat lijkt. Over de nieuwe WAO'ers bijvoorbeeld en het principe dat de uitkering voor arbeidsongeschikten in de toekomst slechts een tijdelijke zal zijn, denken de coalitiepartners hetzelfde. Dat geldt ook voor de 300.000 herkeuringen die op de bestaande WAO'ers zullen worden toegepast en voor deze groep in veel gevallen tot een lagere uitkering zullen leiden (WW of bijstand).

Het verschil van mening gaat nog over 25 tot 35 procent van de huidige WAO-populatie, dus over 200.000 tot 300.000 mensen. Alle WAO'ers boven de 50 vallen buiten deze discussie, evenals WAO'ers met een minimumuitkering en arbeidsongeschikten die alleen een AAW-uitkering hebben. De vraag die resteert is: moet de uitkering van bestaande WAO'ers onder de 50 jaar, die bij herkeuring opnieuw arbeidsongeschikt worden bevonden, voorlopig worden bevroren of niet. En is die maatregel nodig om het beoogde doel, minder mensen in de WAO, te bereiken?

Zomin als het CDA principieel van mening is dat de bevriezing hoe dan ook moet doorgaan, zomin meent de PvdA-fractie dat aantasting van bestaande uitkeringen in alle gevallen onbespreekbaar is. Kabinet en CDA vinden dat de bevriezing ongedaan kan worden gemaakt als het aantal WAO'ers (uitgedrukt in hele uitkeringen) naar het niveau van 1989, 758.000, is gedaald. Voor de PvdA is het genoeg als de volume-ontwikkelingen de goede kant opgaan. Dat wil zeggen: stabilisatie, het oorspronkelijke streven van het kabinet. Bij 820.000 of 825.000 WAO'ers in 1994 is er sprake van zo'n stabilisatie, vindt de PvdA-fractie.

Zo bezien gaat het nog om een verschil van 60.000 WAO'ers dat CDA en PvdA van elkaar gescheiden houdt. Tussen de fracties zijn, voorzichtig, onderhandelingen gaande om deze kloof te overbruggen. De fractieleiders, Brinkman en Wöltgens, spraken op Prinsjesdag met veel nadruk de gezamenlijke wens uit om het conflict binnen de coalitie op te lossen. De PvdA ziet ook niets in een monsterverbond met VVD, D66 en Groen Links - een Kamermeerderheid die in het WAO-debat hooguit een Pyrrusoverwinning kan opleveren, ten koste van grote schade voor de coalitieverhoudingen.

Ondanks de wederzijdse wens tot een compromis te komen, blijft het WAO-dossier nerveuze reacties oproepen, zo bleek vorige week nog uit de uitlatingen van PvdA-minister Kok en de prompte reactie van CDA-minister De Vries daarop. Zoals vaker in de politiek is het conflict net zo groot als de betrokken partijen het willen laten zijn.

Bij het bepalen van de strategie van de betrokken partijen speelt de afronding van andere gevoelige kwesties een belangrijke rol. De vraag of er nog iets van het plan-Simons overblijft, moet aan het eind van het jaar definitief beantwoord worden. Hetzelfde geldt voor de decentralisatie. Wanneer voor de WAO geen gemeenschappelijke oplossing wordt gevonden, is de kans groot dat aan het eind van het jaar in een grote greep deze drie "dossiers' in een super-compromis worden gegoten.