Thriller over wapenhandel en valutasmokkel; Geschifte crominelen

Elmore Leonard: Rum Punch. Uitg. Delacorte Press/ Uitg. Viking, 298 blz. Prijs ƒ 43,90/ƒ 60,85

Bij de harde kern van de Elmore Leonard-fans vielen de afgelopen jaren wel eens klagende geluiden te horen over de losse toon van zijn latere thrillers. In boeken als Get Shorty en Maximum Bob verdwenen de twee broodnodige ingrediënten van het misdaadgenre, spanning en sensatie, immers steeds verder naar de achtergrond en leek de intrige niet veel meer dan een aanleiding voor de schrijver tot een verdere verkenning van zijn eigen laconieke en ironische wereld. Geen genre dat zo aan regels en dogma's gebonden is als het misdaadgenre, en de auteur die daaraan probeert te ontsnappen, wordt al gauw van verraad beschuldigd; Get Shorty vond ik een gaaf juweel en het was bovendien het leukste boek over de onderkant van Hollywood dat ik ooit las. Wat Leonard inleverde aan suspense werd meer dan ruimschoots gecompenseerd door literaire verdiensten. Leonard weet als geen ander van de Amerikaanse werkelijkheid fictie te maken; hij doet dat in ieder geval veel beter dan de moderne realisten die zich de opvolgers van Balzac wanen doordat ze bij ieder voorwerp het merk en de winkelwaarde vermelden - het soort romans dat meer met Prijzenslag te maken heeft dan met literatuur. Bij elkaar genomen vormen Leonards romans een wereld op zichzelf, een Amerikaanse comédie humaine.

Toch lijkt Leonard zich de kritiek van de misdaadfans aangetrokken te hebben, want in Rum Punch, zijn nieuwste thriller, houdt hij de touwtjes strak in handen. Ordell Robbie en Louis Gara, twee geschifte criminelen die eerder rondstuntelden in The Switch, vormen het middelpunt van een intrige rondom wapenhandel en valutasmokkel. Om zijn illegaal verdiende geld van de Bahama's in de V.S. te krijgen, maakt Ordell gebruik van Jackie Burke, een 42-jarige stewardess, die van de grote luchtvaartmaatschappijen is afgezakt naar een regionaal bedrijf dat heen en weer vliegt tussen Florida en de eilanden voor de kust. Zij is een typische late Leonard-heldin, een vrouw op de drempel van de moeilijke jaren die besluit het heft in eigen handen te nemen. Dat haar keuzes ingaan tegen de wet, neemt ze op de koop toe; zoals zij tegen een ander personage zegt: "Could you pass out complimentary tropical punch in little plastic cups? That's my alternative and it's unacceptable.'

Op het vliegveld Palm Beach International wordt Jackie gearresteerd door agenten die achter de handel van Ordell aanzitten. Ze bevindt zich tussen twee vuren: zowel de politie als de wapenhandelaar willen haar gebruiken. Max Cherry, een bijna-bejaarde bail bondsman (een verzekeringsagent die de borg verzorgt voor misdadigers) met huwelijksproblemen, komt uit liefde aan haar kant te staan. Vanaf dat moment krijgt het verhaal de snelheid van een TGV.

Het mooie aan Rum Punch is dat Leonard de spanning hoog op weet te voeren, zonder dat zijn personages een dimensie moeten inleveren. Niet alleen de hoofdrolspelers krijgen op een bijna achteloze manier leven ingeblazen, maar ook de bijrollen, zoals de drie seks-vriendinnen van Ordell: Sheronda, Simone en Melanie. Hun hilarische mogelijkheden worden wat minder gretig uitgebuit dan Leonard in eerdere boeken gedaan zou hebben, wat overigens niet verhindert dat je af en toe van je stoel valt. De scène waarin een half miljoen dollar wordt overgedragen in een paskamer van een shopping-mall en iedereen zijn eigen even misdadige als absurde strategie volgt, is komedie van het beste soort.

Zoals meestal in zijn werk blijkt ook in dit boek van Leonard iedereen uiteindelijk op zichzelf aangewezen, ook nu is het enige menselijke contact dat beklijft in een geweldadige wereld de (rijpere) liefde, in dit geval die tussen de stewardess en de bail bondsman. In Rum Punch slaagt Leonard erin geslaagd zijn late, mild-ironische stijl samen te laten gaan met een hechte plot. Anders gezegd: hij heeft zichzelf overtroffen. Meer lof kan ik niet bedenken.