Oppositie Irak werkt aan eenheid

SALAHUDDIN, 25 SEPT. Hotel Al-Khadra in het centrum van Salahuddin is niet langer de vertrouwde plaats voor een bier of brandy na een dag reizen door het Koerdische Noord-Irak. De bar in de lobby is gesloten nu het hotel enkele dagen de residentie vormt van in Iran gevestigde Iraakse islamitische oppositiegroeperingen.

De mannen, tulbanden op hun hoofd en gekleed in lange, grijze gewaden, zijn de gast van het Iraakse Koerdistan Front. Op uitnodiging van de Koerden-leiders Masoud Barzani en Jalal Talabani hebben zich in deze voormalige zomerresidentie van Iraakse welgestelden 33 verschillende oppositiegroeperingen verzameld, variërend van streng religieus tot communistisch, om zich te beraden over de politieke toekomst van hun land: een toekomst zonder de gewraakte president Saddam Hussein.

De eerste stap daartoe is deze conferentie, die symbolisch plaatsheeft in het deel van Irak dat zich met behulp van de Westerse geallieerden al heeft bevrijd van het juk van Saddam Hussein, het Koerdische Noord-Irak. Koerden, shi'ieten, Arabisch-nationalisten, Turkmenen en vertegenwoordigers van verschillende politieke groeperingen zitten hier - streng bewaakt door Koerdische Peshmerga's - gemeenschappelijk rond de tafel met het doel om de totale Iraakse oppositiebeweging nu eindelijk eens te verenigen. Eerdere pogingen in de vorm van conferenties in Beiroet, Londen, Riad, Damascus en laatstelijk in Wenen, hebben geen consensus opgeleverd. Bij die laatste bijeenkomst bleef onder andere de toonaangevende, in Iran residerende Opperste Raad van de Islamitische Revolutie in Irak, onder leiding van hojatoleslam Mohammed Bakr al-Hakim, helemaal weg.

De gedachte was toen dat het Westen, dat zich weinig gelegen liet liggen aan het lot van de shi'ieten in Zuid-Irak, erop uit was om de Iraakse oppositie verdeeld te houden - een verenigde oppositie in Irak werd niet gezien als een alternatief voor het bewind van Saddam Hussein. Die gedachte is inmiddels bijgesteld na het initiatief van de VS ten zuiden van de 32ste breedtegraad een vliegverbod voor de Iraakse luchtmacht in te stellen ter bescherming van de shi'itische bevolking in dit deel van Irak. De geallieerde vrees voor een Iraans type islamitische republiek in Irak lijkt enigszins getemperd: deze landen komen meer en meer tot het inzicht dat de Iraakse shi'ieten zich in de eerste plaats als Arabieren zien en dat ze er ook zelf weinig voor voelen totaal onder de invloedssfeer van Teheran te komen.

De verwachting is dan ook dat het in de komende dagen op de een of andere manier wel zal lukken om het Iraakse Nationale Congres, dat in juli in Wenen werd gevormd, te verbreden en zelfs een nieuwe naam te geven: het Verenigde Nationale Iraakse Congres. De deelnemers zouden vervolgens over een week of vier opnieuw bijeenkomen, wellicht weer in Noord-Irak, om een nationale assemblée te vormen van zeker 175 leden en een zeven- tot negenkoppige presidentiële raad te kiezen. Want hoe verdeeld men onderling ook is, over één ding zijn de leiders van de verschillende stromingen het in Salahuddin al wel eens geworden: het democratische Irak kan slechts worden bereikt als de totale oppositiebeweging zich aaneensluit.

Zo'n eenwording draagt nog een andere boodschap in zich. Ze moet niet alleen de Westerse, maar tevens de Arabische wereld ervan overtuigen dat de territoriale soevereiniteit van Irak niet in het geding is. Integendeel, het streven is een pluralistisch Irak, dat ruimte biedt aan de politieke,religieuze en etnische verschillen, zo wordt in Salahuddin in alle toonaarden onderstreept.

Of die tentoongespreide eenheid toereikend is om een politieke strategie te ontwikkelen voor een post-Saddam Hussein-periode, is hoogst twijfelachtig. Want wat de Koerden voor ogen staat is dat er de komende dagen zelfs al een gezamenlijk idee ontstaat over de toekomstige staatsstructuur van Irak. De Koerden opteren voor een federaal Irak, naar het voorbeeld van Duitsland. Een structuur moet in ieder geval een federaal Koerdistan in Noord-Irak waarborgen als weerspiegeling van de realiteit op dit moment in Irak, zo is de Koerdische redenering.

Wat niet hardop wordt gezegd, is dat de Koerden zich hiermee tevens vrijwaren van shi'itische invloed. In het verleden hebben deze er namelijk niet blijk van gegeven de Koerdische realiteit te erkennen. Maar om nu niet al meteen nog meer irritaties op te wekken, willen de Koerden nog niet over de grenzen van hun federatieve staat praten, waartoe ook de olierijke provincie Kirkuk wordt gerekend, waar tevens een belangrijk deel van de naar schatting 1,5 tot 2 miljoen Turkmenen woont. Muzaffer Arslan van de vanuit Turkije opererende Nationale Turkmeense Partij, zei gisteren dat hij het meeste heil ziet in een evenredige vertegenwoordiging van de verschillende etnische groeperingen in het Iraakse parlement, maar dat hij de discussie met de Koerden niet nu al weer wil blokkeren. “Wellicht komen we uit op een federaal Koerdisch-Turkmeense staat”, zo zei hij desgevraagd.

Anders ligt het met de naar Iran uitgeweken Opperste Raad van de Islamitische Revolutie in Irak, een samenballing van zes shi'itische groeperingen. Deze Raad vindt dat de kwestie van de toekomstige staatsstructuur in Irak eigenlijk een zaak is waarover later, pas als Saddam Hussein werkelijk is verdreven, afspraken moeten worden gemaakt. “Het is aan het Iraakse volk zelf”, aldus de tweede man van het Iraakse Revolutionaire Front, Sayed Mohammed Haydayri gisteren, “om daarover via de stembus, dus in de vorm van vrije verkiezingen, te beslissen”.

In Wenen was men het al eens geworden over zelfbeschikking, maar die term wordt nu door iedereen op een verschillende manier uitgelegd. Dit is een van de redenen dat de conferentie een commissie heeft gevormd die een nieuwe, meer uitgebreide verklaring moet opstellen. “De uiteindelijke tekst van die slotverklaring”, aldus Kemal Fouad, de tweede man in de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK) van Talabani, “is een duidelijke aanwijzing hoever de eenheid in Irak reikt. En of onze volgende conferentie wellicht al in Bagdad kan plaatshebben”, sprak hij schertsend.

Dit is vooralsnog een politieke droom, die ver afstaat van de realiteit. Bovendien leggen de shi'ieten, die numeriek in de meerderheid zijn in Irak, een groot gewicht in de schaal. Niet voor niets zijn de Koerden in Salahuddin bereid om hun wereldlijke principes enkele dagen opzij te zetten om het hun shi'itische broeders in het Al-Khadra hotel volledig naar de zin te maken.