Lagerhuis: Major herstelt gezag ten dele

LONDEN, 25 SEPT. De Britse regering heeft een parlementair debat over Engelands toekomst in Europa, gisteren, overleefd. In een verklaring die vooral bedoeld was om de verdeelde facties in zijn Conservatieve Partij elk enigszins tevreden te stellen, zei Major dat Groot-Brittannië niet zou kunnen terugkeren in het EMS totdat dat stelsel van vastgelegde wisselkoersen was aangepast. Hij bleef bij zijn aankondiging dat het Lagerhuis het verdrag ter ratificatie zal krijgen voorgelegd, maar niet voordat de Denen hun plannen hebben duidelijk gemaakt, een code voor uitstel tot tenminste eind van dit jaar en mogelijk volgend voorjaar. Major onderstreepte zijn onveranderd geloof in “de leidende rol” die Groot-Brittannië in Europa dient te spelen.

De premier vecht voor zijn politieke geloofwaardigheid, sinds hij vorige week de hoeksteen van zijn economisch beleid, de Britse deelname aan het EMS, heeft moeten opschorten omdat de afgesproken waarde van het pond sterling zelfs met inzet van circa de helft van het vreemde valuta-bestand van de Bank of England niet langer viel te handhaven. Dat betekende dat ook zijn “Europese” gezindheid, voortdurend met de mond beleden als een hoeksteen van het Britse buitenlands beleid, in twijfel kon worden getrokken.

Labourleider John Smith maakte zijn debuut als leider van de Oppositie met een vernietigende aanval op “de gedevalueerde Eerste Minister van een gedevalueerde regering”. Labourparlementariërs, gefrustreerd door het feit dat zij voor een vierde achtereenvolgende keer de verkiezingen niet hebben kunnen winnen, reageerden uitgelaten op het spervuur van citaten ontleend aan Major en aan diens minister van financiën, Norman Lamont, die alleen maar onderstreepten hoe groot de politieke en economische ommekeer is die de regering heeft moeten maken.

De premier sprak ter verdediging van “de meest speculatieve aanval op het pond in 25 jaar” en probeerde de indruk weg te nemen, dat hij door de gebeurtenissen van vorige week is overvallen. Tory-Lagerhuisleden barstten uit in juichkreten toen hij zei dat een spoedige terugkeer van sterling in het EMS uitgesloten leek, omdat de door de Britten geëiste aanpassing van het systeem door Major “niet spoedig” verwacht wordt. Anti-Europeanen legden die strofe uit als een overwinning. Zeventig van hen zetten een handtekening onder een motie die de regering nadrukkelijk opriep terug te keren tot het onder Thatcher gevoerde monetaire beleid.

Of de regering een nieuw economisch beleid heeft, en hoe dat er dan precies uitziet, werd niet helemaal duidelijk. Minister van financiën Norman Lamont, wiens verwijdering uit het kabinet alleen om politiek-opportune redenen op zich laat wachten, herhaalde dat de prioriteit blijft dat inflatie verder de kop wordt ingedrukt.

De politieke achterban van de eerste minister oordeelde gisteren dat de premier zijn best had gedaan, maar dat het John Smith was die de show had gestolen. Die conclusie wordt vanmorgen gedeeld door politieke commentatoren. Van John Major was tevoren geëist dat hij gisteren zozeer zou excelleren, dat hij de indruk zou kunnen wegnemen dat hij niet langer weet wat hij doet, of naar welk doel hij op weg is en langs welke weg hij dat doel wil bereiken. De premier heeft zijn gezag maar ten dele hersteld. In plaats daarvan worden er vanmorgen opnieuw vraagtekens gezet bij de kwaliteit van zijn beoordelingsvermogen, of het nu gaat om gewenst economisch beleid of om ver doorgezette loyaliteit jegens ministers die zichzelf diskwalificeren voor hun baan. Major's enige troost kan zijn, dat die vraagtekens nauwelijks opvallen, omdat zijn collega David Mellor zijn ontslagaanvrage zo getimed heeft, dat die voor alle media tenminste tot morgenochtend het grote nieuws vormt en het voortgaand debat in het Lagerhuis naar de zijlijn verplaatst.

    • Hieke Jippes