Spelsysteem van Advocaat is alle spelers vreemd

OSLO, 24 SEPT. Al na één interland in het kwalificatietoernooi voor het wereldkampioenschap is het Nederlands elftal er ingeslaagd om de spanning hoog op te voeren. Dat begint zo langzamerhand een traditie te worden. Ook in de aanloop naar het laatste Europees kampioenschap heeft Oranje zich onnodig in een moeilijke positie gemanoeuvreerd door onderuit te gaan in de openingswedstrijd. Alleen gebeurde dat toen tegen een gereputeerde voetbalnatie als Portugal en bleek gisteravond Noorwegen, een land met een competitie met voornamelijk semi-profs, te sterk (2-1). Voor bondscoach Dick Advocaat breken moeilijke tijden aan. Hij heeft gezien de eerdere teleurstelling tegen Italië een goed resultaat nodig in het treffen met Polen om de Kerst te halen.

Het Nederlands elftal bestond gisteren voor ongeveer de helft uit Ajacieden (vijf) en de andere helft werd gevormd door spelers die ooit weleens in De Meer hebben gespeeld. Voor het eerst sinds jaren deed geen enkele PSV'er in de basis mee, wel mocht Wim Kieft zoals wel vaker in de slotfase proberen te redden wat er te redden viel. Toch koos Oranje in het Ullevaal-stadion voor de uitvoering van een spelsysteem (4-4-2) dat de Ajacieden, noch Milanezen of de Barcelona-spelers op deze manier gewend zijn te spelen. De flankspelers Witschge en Van 't Schip kregen dermate veel verdedigende taken dat zij aan offensieve daden niet toekwamen. Dat had ook zijn weerslag op het optreden van Van Basten, die wel hard werkte, in de afwerking faalde maar ook zelden een goede voorzet kreeg.

Bondscoach Dick Advocaat verdedigde zijn strategie achteraf met de opmerking dat de vleugelspelers het Nederlands elftal nooit wat goeds hebben gebracht. Hij was op dat moment kennelijk nog aangeslagen door de nederlaag, die zichtbaar hard was aangekomen bij de Hagenaar. Zowel in het kwalificatietoernooi als op het EK (tegen Duitsland) heeft een systeem met vleugelspelers zijn nut bewezen. Dat Advocaat nu wat meer zekerheden wilde inbouwen viel te billijken, maar de uitvoering die Oranje er gisteravond aan gaf sloeg nergens op.

Ook in een behoudend systeem kunnen de vleugels goed bezet worden, zoals Ajax dat vorig seizoen deed in het UEFA-Cuptoernooi. Nederland verzuimde in het Ullevaal-stadion echter om pressie uit te oefenen. Het verbleekte vedettenteam nam te weinig initiatieven en bleef op eigen helft de bal maar rondspelen zonder naar een opening te zoeken. In de tweede helft toonde Oranje zich te snel tevreden met een gelijkspel. Een ongeluk zit dan in een klein hoekje. Ronald Koeman maakte zijn traditionele fout en dat vormde de inleiding tot de tweede en fatale tegentreffer.

Terwijl Nederland onwennig in zijn nieuwe jas slechts sporadisch een kansje afdwong, bleken de Noren zich als een vis in het water te voelen. Hun systeem mag dan een soort catenaccio zijn, zoals Advocaat het later wat oneerbiedig omschreef, de uitvoering die er aan werd gegeven was bij vlagen perfect. Eenmaal in balbezit zochten de energieke Noren razendsnel naar vrijstaande spelers, die dan ook voor pressie zorgden.

Met vier verdedigers, vier of vijf middenvelders en één of twee spitsen, heeft bondscoach Egil Olsen een systeem uitgedokterd dat beantwoordt aan de trend in het moderne voetbal. Daar is alles op afgestemd, daar hoeft nauwelijks van te worden afgeweken. Terwijl het alom geprezen Nederland met zoveel talenten na al die jaren nog steeds zoekende is en net zo snel van systeem wisselt als van broek.

Advocaat was er kennelijk vanuit gegaan dat de Noren met één spits zouden opereren. Hij liet de teruggekeerde Sonny Silooy de behendige en snelle Jahn Jakobsen bewaken. En Danny Blind moest in een wat vrijere rol Göran Sörloth opvangen. Maar in de praktijk speelde hij gewoon mandekker, zeker toen Frank Strandli als extra spits ten tonele verscheen. Daardoor kwam het zwaartepunt in de opbouw vooral op links te liggen en moest John van 't Schip de totale rechterkant zien te bestrijken. Advocaat verklaarde maandag nog dat hij Blind voornamelijk ziet als vervanger voor Ronald Koeman. Maar er restten dan ook weinig alternatieven. De afgelopen dagen is Frank Rijkaard gepolst om in het landsbelang weer voorstopper te gaan spelen. Die poging heeft kennelijk niets opgeleverd.

Linkerverdediger Ronald de Boer, die zich bezighield met de opvang van Gunnar Halle, maakte in de eerste helft weer een matige indruk. Hij zorgde ervoor dat Oranje veel balverlies leed met onzuivere passes. Na rust wist hij zich enigszins te herstellen, ook omdat hij wat minder onder druk kwam te staan. Advocaat had kennelijk veel vertrouwen in de linksback van Ajax omdat hij hem na het echec tegen Italië toch weer krediet heeft gegeven. Of betrof het alleen een wanhopige poging om een linksbenige opvolger te vinden voor Adri van Tiggelen?

De problemen voor Nederland begonnen overigens bij Danny Blind. Al in de negende minuut kon hij Jakobsen alleen afstoppen door hem in het strafschopgebied in een beweging met de bal onderuit te halen. Kjetil Rekdal van Lierse SK benutte de penalty.

Een minuut later streek Nederland het rimpeltje al weer glad. Van Basten bediende met een lange, hoge pass Bergkamp die een verdediger passeerde of hij er niet stond en de bal zacht maar feilloos in de hoek schoof. In de eerste helft kreeg Oranje nog verschillende kansen. Van Basten kopte bijvoorbeeld een bal veel te nonchalant op doel uit een voorzet van Rob Witschge. Het is zo langzamerhand onvoorstelbaar dat de sterspeler van Milan in de Italiaanse competitie aan de lopende band scoort, maar in het Nederlands elftal sinds de voorbereiding op het EK al geen treffer heeft gemaakt.

Kort na rust kreeg Van Basten in een kansrijke positie de bal op zijn schouder, waardoor hij niet meer recht naar het doel kon lopen. De noodzakelijke voorzet op Frank Rijkaard mislukte. Zo'n misser zou bij Milan toch aanleiding geven tot speculaties. Rijkaard en Wouters hielden Nederland ondertussen op het middenveld op de been. De Noren leken ook al lang blij met een gelijkspel, tot Ronald Koeman in balbezit onderuit gleed. Frank de Boer herstelde de misser aanvankelijk, maar ging vervolgens ook tegen de grasmat. Sörloth maakte aan deze Comedy Capers een einde door de bal perfect in te schieten.

Vier jaar geleden kon de schade van de nederlaag tegen Portugal nog worden hersteld. Maar de huidige generatie was toen op zijn hoogtepunt. De lange weg naar Amerika dreigt een martelgang te worden.