Roemenie; De boedel van Ceausescu

BOEKAREST, 24 SEPT. De Roemenen gaan zondag naar de stembus voor cruciale verkiezingen voor een nieuw parlement en een nieuwe president. Bij die verkiezingen zal waarschijnlijk worden geantwoord op de vraag, of Roemenië, dat al bijna drie jaar de grootste moeite heeft zich los te maken van de politieke erfenis van het communistische verleden, een "normaal' democratisch land wordt.

Vijftigduizend mensen kwamen gisteren naar het centrum van Boekarest voor de laatste verkiezingsbijeenkomst van de Democratische Conventie (CD), het samenwerkingsverband van veertien oppositiepartijen dat zondag volgens de peilingen 25 tot 30 procent van de stemmen kan gaan halen. Het was de grootste verkiezingsbijeenkomst van de hele campagne; eerder heeft de CD alleen in de stad Cluj meer dan tienduizend mensen op de been gekregen. De bijeenkomsten van het sinds de revolutie van december 1989 regerende Front van Nationale Redding (FSN) en van het neo-communistische Democratische Front van Nationale Redding (FDSN), dat zich in april losmaakte van het Front, trokken maar heel weinig belangstelling.

De verkiezingen zijn vooral door die breuk in het FSN van groot belang. In april heeft zich een scheiding der geesten voltrokken in de organisatie die Roemenië sinds de val van Nicolae Ceausescu heeft bestuurd. Ietwat generaliserend gezegd schaarden zich bij de breuk de hervormers en de technocraten aan de kant van FSN-leider en oud-premier Petre Roman, terwijl de neo-communisten en de vertegenwoordigers van de vroegere nomenklatoera (die in de economie, het bestuur en de media nog zeer machtig is) uit het Front losmaakten en het Democratisch Front van Nationale Redding vormden.

Dit Democratisch Front is de verkiezingen ingegaan op een programma van krachtig centraal bestuur, een afremming van het tempo van de hervormingen en grote, blijvende staatsinvloed in de economie. Bovendien is het Democratisch Front de belangrijkste steunpilaar van president Ion Iliescu, die zondag als president hoopt te worden herkozen. Het Front wil daarentegen, net als de Democratische Conventie, snelle en radicale hervormingen. Bovendien wil het Front af van Iliescu: het heeft een eigen presidentskandidaat, Caius Traian Dragomir.

Als zondag de peilingen van de laatste weken worden bevestigd, krijgt de rechtse Democratische Conventie rond 25 procent en kunnen het Front en het Democratisch Front rekenen op ongeveer dertien procent. De rest van de stemmen zal vermoedelijk gaan naar de liberalen, de partij van de Hongaarse minderheid en enkele extreem-nationalistische partijen. Een dergelijke uitslag maakt wellicht de weg vrij voor een toekomstige centrum-rechtse coalitie tussen de partijen van de Democratische Conventie en het Front van Nationale Redding, mogelijk met deelname van de liberalen en wellicht ook de partij van de Hongaren.

Alleen een dergelijke coalitie kan Roemenië volgens veel waarnemers bevrijden uit de greep van het zich taai en hardnekkig verzettende neo-communisme. Daarvoor is volgens die waarnemers echter nog een tweede doorbraak nodig: die van de verkiezing van Emil Constantinescu tot president. De kans dat dat lukt is minder groot dan die van een zege van de Democratische Conventie. Constantinescu, rector van de universiteit van Boekarest, is kandidaat namens die alliantie. Vorige week nog lag hij in de opiniepeilingen licht voor op de zittende neo-communistische president Iliescu, maar volgens een gisteren gepubliceerde peiling zijn de rollen weer omgedraaid: Iliescu zou zondag 38 procent krijgen, Constantinescu 31 procent, de extremistisch-nationalistische burgemeester van Cluj, Gheorghe Funar, zou op 14 procent mogen rekenen. Drie andere kandidaten, onder wie die van het Front, hebben nog minder aanhang.

Duidelijk is evenwel dat er in dat geval een tweede ronde moet komen tussen de twee belangrijkste rivalen, Iliescu en Constantinescu. In dat geval maakt de rector nog een kans als de aanhangers van het Front het stemadvies van hun leiders opvolgen en hoe dan ook tegen Ion Iliescu stemmen.

    • Peter Michielsen