Mannetjesexemplaren Mexicaanse rifbaars eten eigen broed op

Waarom eten sommige dieren hun eigen kroost op? Vanuit biologisch standpunt bezien lijkt dat het stomste wat je maar doen kunt: wie zijn eigen nageslacht verslindt raakt evolutionair gezien behoorlijk achterop.

Veel soorten doen zich tegoed aan andermans jongen. Kannibalisme ten opzichte van de eigen kinderen komt in de natuur echter weinig voor, onder watersalamanders bijvoorbeeld en in zeldzame gevallen ook onder bavianen. Bij allerlei soorten vissen, waar de zorg voor de eieren aan het mannetje is toevertrouwd komt kannibalisme daarentegen vrij vaak voor.

Guy Hoelzer van de Universiteit van Nevada bestudeerde het kannibalistisch gedrag van de Cortez Rifbaars (Stegastes rectifraenum) die voor de kust van Mexico leeft. Als de vrouwtjesrifbaars haar eieren heeft gelegd laat ze de verdere zorg voor het broed aan het mannetje over. Dat eet op zijn beurt gemiddeld vijf procent van het broed smakelijk op, zelfs als er ander voedsel in de onmiddellijke nabijheid van de paaiplaats beschikbaar is.

Hoelzer vroeg zich af of hier nu sprake is van weloverwogen opzet of van een kleine evolutionaire misstap. Misschien eten de aanstaande vaders de eieren min of meer per vergissing op terwijl ze er op passen? Ook rijst de vraag in hoeverre deze broedstrategie het voortplantingssucces van de ouders benvloedt.

Onderzoek wees uit, dat wanneer de vissen andere half-uitgebroede eitjes als voedsel kregen aangeboden, zij aanmerkelijk minder eigen broed in hun maag bleken te bezitten. Blijkbaar gaat het hier om een bewuste voedselkeuze.

Waarschijnlijk komt deze "kindermoord' voort uit een vooruitziende blik: wie nu minder nageslacht bezit, krijgt er later wellicht des te meer. Om deze veronderstelling te toetsen werden twee groepen mannetjesrifbaarzen vergeleken. De ene groep werd zeer royaal bijgevoerd met een extra energierijk menu, de andere kreeg gewoon voer. Het bleek dat de mannetjes die werden bijgevoerd veel meer tijd investeerden in hofmakerijen.

Toch is het verhaal daarmee nog niet compleet. Hoelzer kon geen verband aantonen tussen dit gedrag en een toenemend voortplantingssucces. Wel tekent hij daarbij aan dat de Cortez Rifbaars een vissoort is die jaren achtereen blijft paaien - dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de zalm die dat maar eens in zijn leven doet. Eet de rifbaars in het eerste paaiseizoen een deel van het nest weer op, dan vergroot hij daarmee ongetwijfeld zijn lichaamsgewicht en zijn overlevingskansen en maakt hij dus zelf meer kans het volgende paaiseizoen te halen. (New Scientist, 12 september)