"Impiedzjementzj' van Collor dichterbij na uitspraak Hof

RIO DE JANEIRO, 24 SEPT. Het Braziliaanse carnaval begint vroeg, deze zomer. De trommels slaan de doodsdreun voor president Fernando Collor de Mello, de eerste democratische gekozen president na meer dan twintig jaar militaire dictatuur, en vermoedelijk ook de eerste die volgens de democratische spelregels zal worden afgezet.

Impeachment, zoals de procedure heet, is sinds enige tijd definitief als "impiedzjementzj' ingelijfd in de dagelijkse gesprekken van de hele Braziliaanse samenleving. Weinigen zullen het gedwongen vertrek betreuren van de jeugdige politicus en miljonair die drie jaar geleden campagne voerde onder het motto "weg met de corruptie van de bureaucratische maharajas' en tegen wie de bewijzen van vergaande corruptie zich dagelijks nog opstapelen.

Als we voor Collor stemmen, krijgen we iemand die niet zal stelen, want hij is al rijk genoeg, luidde in de verkiezingsdagen van '89 de motivatie van velen om hun stem uit te brengen op de toenmalige gouverneur van de kleine noordoostelijke staat Alagoas. “Ze zijn nooit rijk genoeg, en het stelen leren ze nooit af”, zegt een inwoner van Rio de Janeiro nu verbitterd.

Zowel in Rio, de voormalige hoofdstad en nog steeds het feitelijke centrum van de Braziliaanse samenleving, maar ook in de "zakenhoofdstad' São Paulo en andere steden van het land zijn betogingen tegen de president aan de orde van de dag. Meer dan 700.000 mensen, met beschilderde gezichten en gehuld in zwarte kleding als teken van rouw, vroegen het afgelopen weekeinde in São Paulo demonstratief om zijn afzetting. Dinsdagavond trok een demonstratie in de noordoostelijke stad Recife nog 300.000 deelnemers, gisteren werd er betoogd in Fortaleza onder leiding van de vakbonden. Voor morgenavond staat opnieuw een grote optocht in het centrum van Rio op het programma. Vooral studenten roeren zich. "Fora Collor!', Collor eruit! is de leuze die betogers door het hele land samenbindt. Manifestaties vóór de president zijn er niet.

Toch is Fernando Collor de Mello geenszins van plan op te stappen. Integendeel. Hij heeft al aangekondigd - wellicht een teken van zijn slechte politieke taxatievermogen - dat hij zal aanblijven tot het einde van zijn ambtstermijn in 1995. Dinsdagavond, terwijl het Fora! door de straten van Recife klonk, leverden de advocaten van de president een zestig pagina's tellend verdedigingsschrift in bij de speciale onderzoekscommissie van het parlement. De kern ervan luidt: bewijs eerst maar eens wat er allemaal wordt beweerd.

Hoewel ook een president in Brazilië onschuldig is tot het tegendeel onomstotelijk is bewezen, zijn er nog maar weinigen die niet geloven dat president Collor geen groot geldelijk voordeel heeft genoten van de handel in gunsten en de transacties van de "spookfirma's' door zijn vriend en voormalig penningmeester van zijn verkiezingscampagne, Paulo César "PC' Farias, de spin in het corruptienet.

Een bedrag van naar schatting één tot drie miljard dollar zou hiermee verdwenen zijn naar geheime bankrekeningen buiten Brazilië. Collors eigen aandeel wordt conservatief op 6,5 miljoen dollar geschat, maar vorige week beschuldigde Collors broer Pedro, die in mei van dit jaar de eerste aanzet gaf tot het huidige schandaal, de president ervan een vermogen in het buitenland in veiligheid gebracht te hebben.

De aanwijzingen dat de corruptie in presidentiële kring ook banden onderhield met de Zuidamerikaanse cocaïnemafia worden bovendien sterker. En het aantal betrokkenen breidt zich uit. Gisteren meldde de krant Jornal do Brasil dat oud-minister van economische zaken Zélia Cardoso de Mello (geen familie) maandelijks 10.000 dollar kreeg toegeschoven van "PC' Farias.

De verdedigingstactiek van het presidentiële team bestond deze week uit een poging tot het vertragen van de impeachment-procedure tot na de plaatselijke verkiezingen die op 3 oktober zullen worden gehouden. Dan, zo vermoedt het staatshoofd, staan de politici minder onder druk van de verontwaardigde kiezers. Collor poogde ook aan te sturen op een geheime stemming in het 503 leden tellende Huis van Afgevaardigden over het begin van de afzettingsprocedure. Om die te blokkeren heeft Collor 168 tegen-stemmen nodig. Zonder dat televisiekijkend Brazilië hen op de vingers ziet, zullen meer afgevaardigden tegen impeachment stemmen, met het oog op de beloning - in geld en gunsten - die Collors lobby hen daarvoor in het vooruitzicht heeft gesteld, zo was de verwachting. Maar gisteravond kreeg de pro-impeachmentbeweging een forse duw in de rug van het federale Hooggerechtshof in Brasilia, dat na een urenlange, rechtstreeks op televisie uitgezonden zitting in grote meerderheid besloot tot een openbare stemming in het Huis van Afgevaardigden.

Honderden demonstranten legden een vlag van bloemen op de traptreden van het gerechtshof en na de uitspraak zongen zij het volkslied. Volgens voorzitter Ibsen Pinheiro wordt volgende week dinsdag of woensdag hoofdelijk gestemd. Indien tweederde van de afgevaardigden (337 stemmen) impeachment steunt, wordt Collor onmiddellijk voor 180 dagen geschorst en fungeert vice-president Itamar Franco als interim-staathoofd. In de tussentijd moet de Braziliaanse Senaat beslissen of de president definitief wordt afgezet op basis van nader onderzoek van de bewijzen tegen Collor.

Die meerderheid lijkt steeds waarschijnlijker. Eén van de belangrijkste laatste steunpilaren van Collor, de PFL, heeft zijn 88 afgevaardigden de vrijheid gegeven “in overeenstemming met het geweten” te stemmen. Collors eigen partij, de PFN, speelt op zichzelf geen rol van betekenis in de Braziliaanse politiek, maar kon tot voor kort regeren met gedoogsteun. In de Senaat heeft de president nog minder steun dan in het Huis van Afgevaardigden. Volgende week begint het grote defilé van het politieke carnaval dat Brazilië verbijstert, verontwaardigt, maar vooral eindeloos facineert als een levensechte soap opera.