Genoeg geweest

HANDELAREN IN de financiële markten hebben iets anders aan hun hoofd dan maatschappelijke of politieke verantwoordelijkheid. Hun spanningsboog van enkele seconden is erop gericht om munt te slaan uit de kleinste rente- en koersverschillen tussen valuta's of simpelweg risico's van hun klanten te minimaliseren. Als zich uitzonderlijke spanningen voordoen op de valutamarkten, zoals de afgelopen twee weken in het Europese Monetaire Stelsel, valt op die manier veel geld te verdienen. Dat hoort bij het systeem en het is de manier waarop de financiële markten monetaire beleidsfouten van overheden afstraffen. Maar het gevaar bestaat dat het bredere perspectief verloren gaat en dat een monetair stelsel, opgezet om de stabiliteit en welvaart in Europa te vergroten, eindigt als de grote verliezer.

De valutahandelaren hebben de achilleshiel van het EMS ontdekt: als een munt zich eenmaal op de bodem van de toegestane bandbreedte in het EMS bevindt, is deze aangeschoten wild. Het is dan een kwestie van prijsschieten, want iedere keer als de speculanten een munt onder zijn bodemkoers drukken, zijn de centrale banken verplicht die munt ter ondersteuning op te kopen. In markten waarin dagelijks tegen de één biljoen dollar omgaat, loopt die ondersteuning al gauw in de miljarden.

KAPITAALMARKTEN zijn belangrijk, ze zijn een onmisbare draaischijf voor het geld in de hedendaagse samenleving. Als overheden om redenen van politiek prestige te lang vasthouden aan wisselkoersen die niet overeenstemmen met de onderliggende economische verhoudingen, dwingen de kapitaalmarkten een correctie af. Zoals bij het Britse pond en de Italiaanse lire. Hun koersen waren onhoudbaar geworden in het wisselkoersmechanisme van het EMS en zowel de lire als het pond vielen uit het stelsel. In politieke en in financiële termen hebben Italië en Groot-Brittannië een hoge prijs betaald.

Aangemoedigd door dit succes en met de onduidelijke uitslag van het Franse referendum als ruggesteun zetten de financiële markten deze week hun strooptocht voort. De Franse franc was het volgende doelwit en daarmee ging de valutahandel een brug te ver. Want de economische fundamenten van Frankrijk zijn stevig en de Franse franc behoort tot de harde kern van de Europese munten, zodat voor een devaluatie geen enkele objectieve reden bestaat. Een afgedwongen nederlaag van de franc zou bovendien de bodem onder het EMS wegslaan. Vandaar de unieke, gezamenlijke inspanningen van Frankrijk èn Duitsland om de franc binnen zijn bandbreedte van het EMS te houden.

DE FRANSE renteverhoging en de massale interventies van de centrale banken in de valutamarkten hebben vooralsnog succes gehad. Frankrijk kan de rente opnieuw verhogen en als laatste verdedigingsmiddel zou de Bundesbank kunnen worden gedwongen om de Duitse rente te verlagen om de druk op de franc te verminderen. Dat zou de ultieme triomf van de financiële markten op de autoriteiten betekenen, maar het zou een Pyrrus-overwinning zijn. Want een dergelijke monetaire noodgreep - ook al gebeurt die op op goede politieke gronden - zal de onmisbare solide reputatie van de Bundesbank ondermijnen.

De geldgroei in Duitsland is nog steeds ver boven de doelstelling van de Bundesbank, en de echte sleutel tot renteverlaging ligt in een vermindering van het Duitse begrotingstekort. Ten diepste is de hoge rente-politiek van de Bundesbank het antwoord op de uit de hand gelopen overheidsuitgaven voor de Duitse hereniging en is het EMS nu het slachtoffer van de strijd tussen Frankfurt en Bonn. Met als complicerende factor op de achtergrond de Amerikaanse verwaarlozing van de dollar die de D-mark omhoog heeft gejaagd en daarmee andere Europese munten onder druk heeft gezet.

DE FRANS-DUITSE steunoperaties kosten miljarden. Frankrijk en Duitsland hebben bovendien hun politieke prestige verbonden aan het lot van de franc. De financiële aanval op de franc raakt de as van de Europese monetaire samenwerking en van de Europese Gemeenschap. Niemand in Europa, ook de financiële markten niet, is gediend met het einde van het EMS of met langdurige valuta-instabiliteit in de EG. De interne markt, de politieke cohesie van Europa en, op langere termijn, het streven naar een gemeenschappelijke munt in een aantal landen verdragen zich niet met aanhoudende chaos op de valutamarkten. Of om concreet te worden: als Frankrijk en Duitsland één munt hadden, dan had het nieuws van de afgelopen dagen er heel anders uitgezien.