Een visueel delirium

Type and Image, t/m 1 nov in het Design Museum, Butler's Warf, Londen. Typography Now. Uitg Internos Books, Imp Idea Books, ƒ 154,50.

“De drukletter wordt net zo abstract als zandkorrels op het strand. In die zin bestaat de drukletter niet meer.” Met deze provocerende stelling lapt de jonge Nederlandse grafisch ontwerper Max Kisman de gangbare regels van leesbaarheid en helderheid aan zijn laars. Daarom juist is zijn uitspraak als leus gekozen voor het vorig jaar verschenen boek Typography Now: the Next Wave, een 'tussentijds rapport' over deze Nieuwe Subversieven. Als vervolg op het boek heeft het Londense Design Museum nu de tentoonstelling Type and Image samengesteld met werk van onder anderen Neville Brody, Siobhan Keaney, Why Not Associates (die ook de oogverblindende vormgeving van het boek verzorgden) en de Nederlandse bureaus Studio Dumbar en Una.

Zonder de computer was dit "visuele delirium', zoals Rick Poynor het in zijn inleiding zo treffend noemt, ondenkbaar. Door de nieuwe technologie is het letterontwerp niet meer het exclusieve domein van de specialist: grafische ontwerpers kunnen zelf hun letters ontwerpen, desgewenst in hun eigen hanenpoot of die van hun oma, en ze in de computer stoppen. Het is zelfs mogelijk een element van willekeur in te bouwen waardoor een bepaalde letter nooit twee keer hetzelfde wordt weergegeven. Deze buitenissige lettertypes hebben van hun scheppers namen gekregen als Beowolf, Monotype Grotesque, Scratch Regular en Totally Gothic.

Net als in de architectuur wordt in de hedendaagse typografie gesproken over deconstructivisme. Letters, teksten, koppen en bladspiegels worden als afzonderlijke onderdelen genadeloos over en door elkaar heen gegoocheld, alsof een vel papier heus over meer dan twee dimensies zou kunnen beschikken als het maar z'n best deed. Het boek Typography Now is zelf podium voor de opvattingen die erin worden geëtaleerd: een indrukwekkend staaltje ontwerp- en druktechnisch kunnen, met een inleiding waarvan iedere bladzij er anders uitziet, wild en beheerst tegelijk en verbazend goed leesbaar.

Voor de Nieuwe Subversieven is leesbaarheid van ondergeschikt, om niet te zeggen geen enkel belang. “Leesbaarheid presenteert informatie als feiten, niet als ervaring. Typografie moet ook aan onze zintuigen appelleren,” zegt de Engelse typograaf Phil Baines. En Andy Altmann van Why Not spreekt van "typografie als entertainment'. Zo kun je de affiches, brochures, platenhoezen en jaarverslagen op de tentoonstelling zeker beschouwen. Maar daarnaast getuigen ze van een diepgewortelde experimenteerdrift waarin beelden en emoties een even grote rol spelen als de ratio van de nieuwe techniek.