Aanvallen op Franse franc bedreigen Kohls levenswerk

BONN, 24 SEPT. Geen Duits Europa maar een Europees Duitsland. Een verenigd Duitsland, veilig opgenomen in een politiek geïntegreerde Gemeenschap die rust op een degelijk monetair fundament, zoveel mogelijk naar het heersende Duitse disciplinemodel. En met de Frans-Duitse relatie eerst als aandrijfmotor daarheen en straks als het hart van het Europa dat "eenheidskanselier' Helmut Kohl als politiek levensdoel voor ogen staat.

Want, zoveel is zeker, als het Elysée-verdrag, de Frans-Duitse as, de Grote Verzoening van Charles de Gaulle en Konrad Adenauer, het niet zou houden, zijn de dagen van het Europa dat Kohl voor ogen staat geteld. Dan dreigt het oude continent terug te vallen in zijn vroegere verscheurdheid. Dan ook dreigt de Duitse economische reus in Europa weer the loose cannon on deck te worden, op zichzelf gesteld en dan alléén onderworpen aan zuigkrachten, bijvoorbeeld die uit Oost-Europa.

Dáárom moet de 62-jarige Kohl, die als jongeman bij wijze van symbolisch Europees gebaar al slagbomen aan de Frans-Duitse grens omhaalde, het wankelen van de verdragen van Maastricht, de anti-Duitse emoties die door Europa gaan, met name in Frankrijk en Groot-Brittanië, de speculatieve grootsscheepse en politiek-psychologisch heel gevaarlijke aanvallen op de lire, het pond en - vooral - de franc dan ook als bedreigend voor zijn Europese levenswerk zien.

Dáárom was het, ondanks het onmiddellijke wantrouwen dat dat in Londen heeft gewekt, voor de Duitse kanselier een topprioriteit om na François Mitterrands "overwinningsnederlaag' in het referendum over "Maastricht' direct voor overleg naar Parijs te gaan. En natuurlijk hebben de beide staatslieden meteen enkele cirkelquadraturen als geruststelling uit de mouw geschud. Bijvoorbeeld dat zij op de extra EG-top in Londen, 16 oktober, voorstellen willen doen die Europa democratischer moeten maken, en veel dichter bij de burgers brengen, “zonder verandering van de verdragen zelf”. Hoe dat echt zou moeten, weet niemand, ook Kohls forse aankondigingen in een televisie-interview over een aanstaande beperking van de alom gekritiseerde "regelwoede' van de Brusselse EG-bureaucratie kunnen dat niet verhelpen. In de sector geruststelling passen ook de verzekeringen dat Bonn en Parijs de EPU- en EMU-verdragen voor eind dit jaar thuis "gewoon' willen laten ratificeren, al is nog geheel onduidelijk wat de verdragspartners in Londen en Kopenhagen nadien zullen kunnen of willen doen.

Pag 5: Aangetast Duits imago kwelt bondskanselier

De toestand is in feite veel ernstiger. Want het spreekt vanzelf dat alles wat nu tussen Parijs en Bonn wordt afgesproken in Londen, maar daar niet alleen, met argwaan wordt gevolgd. De prompte verklaring van Mitterrand en Kohl en de Franse en Duitse bankpresidenten dat zij (wat het ook mag kosten) ferm zullen blijven tegen de “irrationele” speculaties op de geldmarkten tegen de franc, lijkt enig succes te hebben. Zoals het twee weken geleden enig succes had dat Kohl, na een wekenlange referendum-campagne van Franse politici met de “angst voor Duitsland”, op de Franse televisie kalmpjes om een oui kwam vragen als kanselier van een land dat onderhuids behoorlijk bezeerd was geraakt door de rol die het in dit gallische Astérix-verhaal mocht/moest spelen.

Kohl wist de Bundesbank dinsdag mee te krijgen in een garantieverklaring ten gunste van de franc. Dat is uniek in de soms niet zó harmonieuze geschiedenis die de politici in Bonn en de strenge geldbewakers in Frankfurt de afgelopen 40 jaar schreven. Maar politiek gesproken kan wat op dit terrein in de Frans-Duitse relatie wordt geïnvesteerd, na premier Majors zware nederlaag over het pond, tot een nog sterker gevoel van, al dan niet betreurd, Brits isolement leiden. En tot verdieping van het ook wel in Zuid-Europa levende sentimenten dat dat Europa van Maastricht toch vooral een Frans-Duitse onderneming is. Een onderneming die, zeggen de sceptici die minder boodschap hebben aan Kohls angst voor een niet “irreversibel geïntegreerd” Duitsland, de politieke leiding van Parijs en het monetair-industriële primaat van Bonn moet helpen verzekeren.

De absolute voorrang die Kohl in Europa de Frans-Duitse as geeft, Nederland heeft dat de tweede helft van '91 al gemerkt tijdens zijn EG-voorzitterschap, toont de kanselier nationaal en internationaal in een voor Duitsland nogal kenmerkende spagaat-houding. In eigen land gaat dat ten laste van “das Gebot der Stunde”, namelijk de heel moeizame, geld en emoties verslindende taak om de interne Duitse eenheid te voltooien. Internationaal om de band met Londen, die na de Thatcher-jaren net wat verbeterd was, en met de nerveuze, door eigen zorgen gekwelde supermacht in Washington.

Over een week is Kohl tien jaar kanselier. Dat wordt een merkwaardig feest. Want de actuele staat van baten en lasten sluit niet best. Het aanzien van Duitsland lijdt hevig, zowel in politiek, economisch als psychologisch opzicht, onder het botte rechtsradicale geweld tegen buitenlanders. Zijn eigen CDU is er alweer maanden slecht aan toe in de opiniepeilingen (rond 30 procent).

“Hij is almaar in gesprek met de Mitterrands, Amato's, Majors, met Gonzalez en Bush, en doet te weinig aan zijn partij, terwijl die toch in brand staat”, klonk het begin deze week op een partijtje van de CDU/CSU ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van haar intussen intern ook enigszins omstreden geraakte fractieleider Wolfgang Schäuble.

De economische opbouw van de vroegere DDR vergt honderden miljarden maar komt niettemin niet op gang. De industriële produktie in Oost-Duitsland is sinds de eenwording van twee jaar geleden gehalveerd, meldden gisteren twee economische instituten. Ook hier begint de radeloosheid om zich heen te grijpen. Nog meer geld voor Oost-Duitsland, bijvoorbeeld om de resterende industrie daar te helpen om zich van de totaal weggevallen export naar Oost-Europa meer en versneld op de (westelijke) wereldmarkt te richten, is er niet of komt er in elk geval niet.

Kortom: Kohl moet volgende week feest vieren terwijl zowel zijn Duitse als zijn Europese grote doelstelling in de waagschaal liggen. “Maar als het echt moeilijk wordt, raakt hij pas goed in vorm”, zei een jong CDU-Bondsdaglid op dat verjaarspartijtje voor Schäuble. Dat is dan te hopen voor Kohl, Duitsland en Europa.

    • J.M. Bik