Vijanden in Belgrado zagen poten uit onder Panic' stoel

BELGRADO, 23 SEPT. Terwijl de Joegoslavische premier Milan Panic in New York een vergeefse laatste poging deed Joegoslaviës positie binnen de Verenigde Naties te redden, waren zijn vijanden in de Joegoslavische hoofdstad Belgrado gisteren weer druk doende hem op het thuisfront de poten onder de stoel te zagen. “Het is niet juist dat een premier zijn land versjachert”, aldus een afgevaardigde in het Joegoslavische parlement. Dat bracht gisteren de dag goeddeels door met het kritiseren van Panic' politiek.

“De positie van Panic is binnenslands uiterst zwak”, aldus een Westerse diplomaat in Belgrado over de Amerikaanse zakenman van Servische afkomst, die eerder dit jaar door de Servische president Slobodan Milosevic en zijn bondgenoten is binnengehaald als een liberaal scherm voor hun agressief-nationalistische politiek. Tovenaarsleerling Panic heeft zich ontpopt tot Milosevic' voornaamste tegenspeler, en de man met wie het buitenland in Joegoslavië het liefst zaken zou willen doen. Het voornaamste argument tégen het opvoeren van de sancties is dat dergelijke maatregelen de positie van Panic kunnen ondergraven, aldus Westerse diplomaten. Maar de wens, door maximale druk op Servië verdere escalatie van de oorlog op de Balkan te beperken is sterker gebleken, aldus de diplomaat. “En de sancties zijn bijna het enige middel dat we hebben.”

Zo zal het ook verder gaan, met vervroegde verkiezingen in Joegoslavië en Servië in zicht, vermoedelijk nog later dit jaar. Door verscherping van de sancties zal het Westen de nu al door benzinegebrek en massale werkloosheid geplaagde inwoners in de federatie van Servië en Montenegro ervan proberen te overtuigen, dat een verdere keuze voor Milosevic en zijn militant-nationalistische vrienden geen aantrekkelijke optie is, aldus deze bronnen. Concessies omwille van Panic zouden als nadeel hebben, dat Panicmisschien toch ten val wordt gebracht en Milosevic dan vervolgens de vruchten zou plukken, bijvoorbeeld van een voortgaand of hernieuwd Joegoslavisch lidmaatschap van de VN.

In Belgrado bereikt de anti-Panic-campagne in de door Milosevic gecontroleerde media de afgelopen dagen nieuwe hoogtepunten. Het journaal van de Servische staatstelevisie brengt "toevallige passanten' in beeld, die de buitenlandse politiek van Panic als een mislukking beschrijven. Omdat hij in een Hongaarse krant heeft verklaard dat zijn politiek “de beste garantie is voor de Hongaarse minderheid in Joegoslavië”, wordt Panic er in het journaal van beschuldigd te liegen over de rechten van de Hongaren in Servië en de provincie Vojvodina, waar de Hongaren grotendeels leven, van Servië te willen losmaken.

Dat Milan Panic probeert door begrip voor de internationale bezwaren tegen de Servische nationalistische politiek de sancties en isolatie af te weren, wordt hem in het Joegoslavische parlement door vrijwel geen afgevaardigde in dank afgenomen. In plaats daarvan deed een ruime meerderheid van de afgevaardigden gisteren alsof de opschorting van het VN-lidmaatschap geen politieke sanctie is, maar uitsluitend een juridisch dispuut over de vraag of de huidige federatie van Servië en Montenegro wel als voortzetting van het oude Joegoslavië mag worden beschouwd. Een motie dat niet de Veiligheidsraad of de Algemene vergadering van de VN, maar uitsluitend het Internationale hof van justitie over het VN-lidmaatschap van Joegoslavië mag beslissen werd met slechts één stem tegen aangenomen.

De Servische SPS van Milosevic, en diens agressieve bondgenoten in de Servische Radicale Partij (SRS) van Vojislav Sjesjel hebben zich eerder dit jaar lelijk verkeken in Panic, is de algemene opvatting hier. Natuurlijk was het de bedoeling dat de Californische zakenman van Servische afkomst, wiens sterk accent en gebrekkige kennis van het Servisch algemeen de lachlust opwekken, het nieuwe Joegoslavië van Servië en Montenegro voor de buitenwereld een acceptabeler gezicht zouden geven. Maar eenmaal benoemd deed Panic, bijna uitsluitend vertrouwend op een groep van door hem meegenomen "adviseurs' uit Californië, pogingen om echt te regeren, en heeft hij zich ontdaan van de voornaamste van Milosevic "waakhonden' in de Joegoslavische regering.

Panic' politiek blijft niet zonder resultaat: volgens Westerse militaire experts in Belgrado is de bevoorrading van de Servische troepen in Bosnië-Herzegovina met munitie en brandstof van Servische zijde de afgelopen weken vrijwel geheel tot stilstand gekomen, zeer ten nadele van de Servische militaire positie aldaar. Wellicht, aldus diplomatieke waarnemers in Belgrado, schuilt er waarheid in de bewering van de premier dat Zivota Panic (geen familie), de nieuwbakken chef van de Generale staf van het Joegoslavische leger, geheel aan zijn zijde staat. “God sta Milosevic bij als hij zich niet naar mijn politiek voegt”, aldus Milan Panic, want hij schuwt geenszins krachtige uitspraken.

De aanvankelijk indruk dat Panic een clown was aan het hof van Milosevic moge zijn herzien, er bestaat wijd en zijd nog veel twijfel aan de politieke overlevingskansen van de premier met het Amerikaanse accent. Eén motie van wantrouwen in het Joegoslavische parlement heeft de premier overleefd, omdat de SPS-fractie daar op het laatste moment van afzag. Naar verluidt was dat het werk van de president van Joegoslavië, Dobrica Cosic, gerenommeerd schrijver en nationalist en ook de spirituele vader van Milosevic als nationalist. Ook Cosic is eerder dit jaar naar voren gehaald als een verfraaiïng van het nieuwe Joegoslavië. En ook hij is voor Milosevic geen aanwinst maar een nagel aan zijn doodskist gebleken. Cosic, zeggen intellectuele bronnen in Belgrado, is geschokt door de wrede en veelal criminele wijze waarop door Milosevic en zijn bondgenoten inhoud is gegeven aan de "Servische herleving' en vorming van een nieuwe Servische staat, die de auteur Cosic vroeger zo vurig heeft bepleit. Sommige waarnemers zien Cosic als een grotere bedreiging voor Milosevic dan Panic, juist omdat Cosic in gedachtengoed veel dichter bij Milosevic staat, maar anders dan de Servische president een democraat is.

Misschien moet Cosic Panic nog een keer redden, want diens jongste optreden omtrent het VN-lidmaatschap heeft in kringen van SPS en radicalen zoveel woede gewekt, dat opnieuw de roep om een motie van wantrouwen tegen de regering- Panic weerklinkt.

Mogelijk heeft Milosevic helemaal geen motie van wantrouwen nodig om zich binnenkort van de lastige horzel Panic te ontdoen. Op aandringen van de Servische oppositie zullen later dit jaar, vermoedelijk in november, vervroegde verkiezingen plaatshebben, niet alleen voor het Servische, maar ook voor het Joegoslavische parlement. Het gerucht gaat dat Milosevic zal aftreden als president van Servië, en zich zal opwerpen als lijsttrekker voor zijn ex-communistische SPS. Of Panic zich ergens in het bonte spectrum van de Servische politiek kandidaat zal stellen is op dit moment nog onduidelijk.

    • Raymond van den Boogaard