Het WAO-debat

ZO ONRUSTIG als het een jaar geleden in het land was wegens de voorgenomen WAO-plannen van het kabinet, zo geruisloos is het wetsvoorstel waar het allemaal om gaat gistermiddag dan eindelijk bij de Tweede Kamer ingediend.

Nergens op het Binnenhof was meer een demonstrant te bekennen en ook de reacties van de belangenorganisaties bleven uit. Het maatschappelijke protest is verstomd, terwijl het parlementaire debat nog moet beginnen. Het is slechts de zoveelste bevestiging van de onwezenlijke sfeer waarin het "WAO-debat' zich tot nu toe heeft afgespeeld. Telkens zijn voorschotten genomen op de dingen die komen zouden. Het gevolg is dat de werkelijkheid zoals die zich aandient, bijvoorbeeld de indiening van een wetsvoorstel, allang niet meer de echte werkelijkheid is.

Het kan geen kwaad eraan te herinneren dat de forse ingreep in de WAO, waartoe het kabinet vorig jaar zomer besloot, reeds in februari van dat jaar in de lucht hing. Toen al sprak het kabinet in een adviesaanvrage aan de Sociaal-economische Raad over een arbeidsongeschiktheidsuitkering waarbij arbeidsverleden en/of leeftijd van de werknemer bepalend zouden kunnen zijn voor de duur en hoogte van de uitkering. Dat vijf maanden later de feitelijke beslissing om maatregelen in die richting te nemen toch zo als een schok aankwam, is voor een belangrijk deel te wijten aan de politici die er de voorkeur aan gaven het slechte nieuws zo lang mogelijk te verzwijgen. Of wellicht een stille hoop hadden dat zich met betrekking tot de stijging van het aantal arbeidsongeschikten vanzelf een keer ten goede zou aandienen.

HET IS RUIM een jaar later en de actuele discussie bevindt zich in een soortgelijke fase. Het wetsvoorstel is ingediend, het aantal arbeidsongeschikten neemt nog dagelijks toe, maar in de Tweede Kamer wordt al weer geanticipeerd op een eventuele toekomstige daling. Alsof één van de grote problemen van de WAO nu juist niet is dat er sinds de introductie van de regeling, halverwege de jaren zeventig, stelselmatig van veel te optimistische veronderstellingen is uitgegaan. De cijfers die genoemd staan in het gisteren ingediende wetsvoorstel maken duidelijk dat van een echte omslag nog lang geen sprake is. De groei van het aantal arbeidsongeschikten is weliswaar minder dan verwacht, maar er is nog steeds sprake van een stijging. Ondanks alle commotie die de voornemens veroorzaakten, steeg het aantal arbeidsongeschikten de eerste zes maanden van dit jaar nog met 7.000 personen tot in totaal 910.400 WAO'ers.

De politieke realiteit is inmiddels dat nu al vaststaat dat het wetsvoorstel zoals dat gisteren bij de Tweede Kamer is ingediend, niet op een parlementaire meerderheid kan rekenen. Behalve de oppositie vindt sinds mei van dit jaar ook de PvdA, met een verwijzing naar het in de politiek zo geliefde begrip "dalende groei', dat bestaande gevallen moeten worden ontzien. Minister Kok (financiën) zette vorige week de deur op een kier door tijdens een PvdA-bijeenkomst te verklaren dat als de dalende trend zich zou voortzetten dit gevolgen zou kunnen moeten hebben voor de inhoud van het wetsvoorstel. Een lezing die overigens de volgende dag direct al weer werd weersproken door zijn collega De Vries (sociale zaken). Dat de voorstellen zullen veranderen is getuige de krachtsverhoudingen in het parlement wel duidelijk. Maar waar de wijzigingen uit bestaan, zal pas blijken tijdens de behandeling in de Tweede Kamer zelf die volgens een realistische schatting niet voor het komende voorjaar mag worden verwacht.

TOT DIE TIJD zal het trek-en duwwerk rondom de WAO-voorstellen ongetwijfeld doorgaan. Het hoort nu eenmaal bij het politieke spel. Over de WAO is zodoende de afgelopen tijd heel wat geroepen. Daarbij lijkt wel eens te worden vergeten dat het bij de onderhavige WAO-voorstellen gaat om maatregelen die arbeidsongeschikten direct raken. Zij horen afhankelijk van degene die aan het woord is, dat ze gekort worden, niet gekort worden danwel minder gekort worden. Een verlaging van de uitkering is al pijnlijk. Maar nog pijnlijker is de wurgende onzekerheid waarin deze groep mensen nu al bijna twee jaar verkeert.