De Vadertje Staat-show

Het kan allemaal veel erger. In volgorde van nieuwigheid: Maij-Weggen bestelt bij Teleac Ingemaakt (voor bestuurders die last hebben van inspraak langs de Betuwelijn), Andriessen sponsort De Mazen in het Net (voor jonge starters, TROS), Kok betaalt 2.000 gulden voor ieder vraaggesprek waarin niet naar het koopkrachtplaatje wordt gevraagd. Lubbers koopt het NOS Journaal.

Wat is er eigenlijk zo nieuw aan dat de minister van landbouw tonnen betaalt om Aad van den Heuvel gewoon gelukkig door zomers Nederland te laten varen? Heel knap van Kok dat hij in zo'n drukke week vóór Prinsjesdag ook nog tijd vond om twee keer bij de theebabbelshow van RTL 4 langs te gaan. Geen moeite is hem kennelijk te veel om zijn begroting en het "produkt Financiën' aan het volk te presenteren.

Het is wat onoverzichtelijker dan vroeger, dat is het verwarrende. KVP-ministers hadden altijd nieuws op uitzenddagen van de KRO. Zoals niemand het gek vond dat de PvdA-minister zijn staatszaken liet uitmonden in een bekendmaking op de VARA-avond. En VVD-ers kwamen van huis uit voor de AVRO-camera.

Met al die nieuwe zenders loopt dat wat door elkaar. Bovendien is "ons kent ons' vervangen door "ons kent onze bankrekening'. Ook dat bewijst dat er geen wezenlijk verschil meer is tussen de commerciële omroep en het zogenaamde publieke bestel. Betalen voor tv-programma's die de indruk wekken informatief te zijn kan op alle netten.

Het pseudo-publieke bestel zet zich opnieuw te kijk. Het vangt kijkbelasting, jaagt op zwartkijkers, de reclame-inkomsten worden opgevoerd door de programmering van RTL 4 te imiteren en nog kan hollebollenos niet slapen van de geldhonger. Van VARA tot TROS en terug zijn zij verslaafd geraakt aan de ondertafelse subsidie van de belanghebbenden: de reizenslijters, de pillendraaiers, de autopluggers. En de ministeries die ons doen en laten willen veranderen - dat is een troost, we worden besodemieterd voor onze eigen bestwil.

Het staat er nooit bij: "Dit programma werd bedacht en in elkaar geflanst door een handige jongen, die de lamlendigheid van de Hilversumse omroepen handig uitspeelde tegen de dolgedraaide bekeringsdrift en marktgekte van Haagse ambtenaren onder verantwoordelijkheid van politici die ook niet meer weten wat los en vast zit. Het heeft een lieve cent gekost, maar dat was uw eigen geld. Geniet van deze vrolijk gekleurde informatie, maar met mate'.

Het affairetje van de met staatsgeld stiekem gefinancierde tv-uitzendingen is het zoveelste bewijs dat het omroepbestel is achterhaald, of men dat nu betreurt of niet. Zolang het bestel in leven wordt gehouden, betalen wij een zware prijs voor de versnippering van mensen en middelen over al die omroepen en omroepjes: geen betrouwbare programma's voor nieuws en actualiteiten. In Hilversum is door toedoen van dat Bestel in tientallen jaren geen journalistieke traditie ontstaan, schreef ik begin deze maand. Dat was achteraf toch weer te zachtmoedig geformuleerd.

In Het Omroepkwartier hebben de Goeden stelselmatig geleden onder de Vlotten. Het aantal serieuze en betrouwbare journalisten is er op de vingers van een paar handen te tellen. Degenen die het voor het zeggen hebben, zijn verdronken in het moeras van omroep-politiek, kijkcijfers, sjobisniswaan en morele stuurloosheid. Juist de clubs die pretenderen ons via de buis op het rechte pad van onze normatieve achtergrond te houden, zijn iedere koers kwijtgeraakt.

Met schijnredeneringen hebben de omroepbazen zich op een hellend vlak begeven. De kijker krijgt niet alleen prulleboel maar ook steeds meer gekochte waarheden te verstouwen. Nogal elitair, als je er over nadenkt. Je moet als tv-gebruiker heel wat lezen en weten om bij iedere uitzending tijdig te kunnen raden wie er achter zit en wat het belang is dat wordt gediend.

Hilversum is dus niet te vertrouwen. Maar hoe zit het met de overheid? Die heeft het jarenlang zo gewild. Vandaar dat de bewindsvrouwe voor omroepzaken vorige vrijdag op het Tweede Nationale Omroepcongres naar eigen zeggen "de dagsluiting' mocht verzorgen. Ze wist dat haar woorden als wijsheid zouden worden ingedronken. En wat bood zij? Bemoediging. Alsof zij van niets wist repte zij van “een hoog programmatisch ambitieniveau”, “kwaliteit, diepgang en/of originaliteit”. Kortom, de juffrouw verwacht dit schooljaar weer het beste van Havo 4.

De overheid heeft te veel Hilversumse verf aan de vingers om op haar omroepwoord geloofd te worden. Maar is zij daarmee even onbetrouwbaar? Is alles waar wat bewindslieden straks op die haastig belegde praatavonden over Europa gaan vertellen? Of zit daar ook het bureau Lucht & Wind achter? De omroep verzorgt uitzendingen via schaarse kanalen voor informatievoorziening. Gebruik daarvan met geheim gehouden neven-bedoelingen is al erg genoeg. Van de overheid hebben we er maar één. Die moet echt op haar tellen passen.

Juist daarover had minister Hirsch Ballin het afgelopen vrijdag impliciet toen hij in De Balie opnieuw een lans brak voor een ander soort politiek, die niet vlucht in technocratische argumenten maar uitkomt voor onderliggende morele fundamenten. Het is geen handigheidje zijn ongetwijfeld oprechte woorden nu in verband te brengen met de RTL-Kok-kwestie. Per slot van rekening stopt het ministerie van justitie ook tonnen in gesponsorde rechtsorde-shows op de tv.

Hirsch Ballin vroeg zich in zijn toespraak (binnenkort op deze pagina te lezen) af waarom zo weinig mensen ontvreemding van staatsgelden diefstal durven noemen. De tijdgeest vindt “normen en waarden hinderlijk, zij staan een aangenaam leven in de weg en barricaderen vrijheidsdrang”. Hij zette daartegenover de (niet-exclusief) christelijke traditie die de wet als levensbron ziet, een waarborg voor een gelukkig leven (Kierkegaard).

Met instemming citeerde Hirsch Ballin de socioloog Christopher Lasch die denkt dat de noodzakelijke offers van de bevolking voor instandhouding van de wereld niet zijn te bereiken door “propaganda-technieken en vluchtige debatjes”, maar door op zoek te gaan naar “culturele onderstromen in de samenleving”.

Zou het kunnen zijn dat de Vijf Uur- en de TROS Export-show een belangrijker onderstroom in het Nederlandse volk vertegenwoordigen dan de goede huisvader-gedachte van Hirsch Ballin? Zeker als dat waar is, moeten sponsorende ministers uitkijken. Het is toch al een wankele balans, Vadertje Staat die het goede voorleeft. In geval van twijfel kan hij beter thuis blijven. Onderaan is het hellend vlak het platst.

    • Marc Chavannes