Kohl en Mitterrand willen vaart maken

BONN/PARIJS, 22 SEPT. Hoe kunnen Parijs en Bonn na het “nog net goed afgelopen” Franse referendum de Europese trein weer met spoed op snelheid brengen zonder de positie van premier John Major in zijn partij en het Lagerhuis verder te verzwakken? Zijn nieuwe Frans-Duitse initiatieven inzake de uitleg en de uitvoering van de Maastrichtse verdragen de komende negen maanden niet al bij voorbaat riskant, nu, na het lopende Britse EG-voorzitterschap, de Denen tot 1 juli '93 aan de beurt zijn?

Deze klemmende vragen beheersen in Bonn het politieke debat sinds het “kleine ja” tegen "Maastricht' dat de Fransen zondag uitspraken. Andere vraag: Hoe kunnen de verdragen van Maastricht volgens afspraak op 1 januari 1993 van kracht worden, zoals zowel de Duitse regeringscoalitie als de SPD wenst, nu Major al heeft aangekondigd dat Londen niet ratificeert zolang niet duidelijk is of en hoe Denemarken verdragspartij kan en wil zijn? Voorts: hoeveel meer politieke schade gaat de komende dagen en weken ontstaan als niet alleen de lire en het pond maar ook de franc klappen krijgt op de geldmarkten en de D-mark dus “nóg harder” wordt.

De grootste acute zorgen in de Duitse regeringscoalitie mogen dan Groot-Brittannië betreffen, er is méér dat de voortgang van de Europese integratie, die Kohl gisteren nog “mijn grote doel” noemde, bedreigt. Het aangeslagen prestige van president François Mitterrand en het de afgelopen weken in Frankrijk gehanteerde “Duitse vijandbeeld” hebben de kwaliteit van de Frans-Duitse motor in de EG “geen goed gedaan”, zo klinkt het uit Helmut Kohls kanselarij. De bezwaren in een aantal EG-landen en, vooral, de VS tegen het Frans-Duitse legerkorps, dat Mitterrand de spil wil laten zijn van een eigen toekomstig Europees veiligheidsinstrument, bezorgen Bonn ook kopzorgen.

Mitterrand en Kohl zouden vandaag willen proberen de gemeenschappelijke EG-motor weer vlot te krijgen en een initiatief voor te bereiden voor de extra Europese top van volgende maand, waarvoor de kanselier waarschijnlijk een geplande Azië-reis moet afzeggen. Overwogen wordt om alsnog een “interpretatieve verklaring” bij de Maastrichtse verdragen te voegen. Onduidelijk is wat de status zou zijn van zo'n verklaring en of, als zij substantiële betekenis heeft, zij dan niet ook door de twaalf EG-verdragspartners afzonderlijk zou moeten worden goedgekeurd en geratificeerd.

In Parijs werd vanmorgen niet verwacht dat het overleg in het Elysée spectaculaire nieuwe initiatieven zou opleveren. Met "nieuwe konijnen uit de hoed' zou de verwarring over 'Maastricht' in Europa alleen maar groter worden, zo is de opvatting in het Elysée. Met hun ontmoeting willen Mitterrand en Kohl in de eerste plaats demonstreren dat de Frans-Duitse motor die de EG aandrijft, intact is gebleven dank zij het bescheiden ja voor "Maastricht' in het Franse referendum van zondag.

In Bonn heette het vanmorgen dat Kohl en Mitterrand drie hoofdthema's zouden bespreken: 1) de uitbreiding van de Gemeenschap; 2) de versterking van haar democratische karakter en 3) meer nadruk op het vooral in Duitsland zwaarwegende subsidiariteitsbeginsel (niet in Brussel beslissen wat ook op nationaal of regionaal niveau kan worden beslist).

Kohl wil de “angst voor een oppermachtige Brusselse bureaucratie en verlies aan nationale en culturele identiteit” tegengaan. In het Franse debat is duidelijk geworden dat daaromtrent binnen Europese volken “misverstanden” bestaan, zei hij gisteren in een korte verklaring waarover hij geen vragen wilde beantwoorden. Komende vrijdag zal hij in de Bondsdag een regeringsverklaring afleggen en daarin uitleggen dat “Maastricht” door velen verkeerd wordt begrepen. “Ik blijf erbij: de Europese regio's zullen juist sterker worden”, aldus Kohl. In Bonn wordt verwacht dat hij vrijdag een met Parijs afgestemd "concept' zal voorleggen, dat mikt op meer democratie in de EG en meer betrokkenheid van de kiezers bij de besluitvorming. Bovendien is intussen 16 miljoen mark uitgetrokken voor een informatiecampagne in Duitsland.

De Franse minister van economie en financien Michel Sapin zei gisteren dat de monetaire unie, zoals voorzien het verdrag van Maastricht, mogelijk "versneld' kan worden. Gegeven de zwakte van de Britse en Italiaanse economieën zouden Duitsland, de Benelux en Frankrijk als 'harde kern' alvast een 'stap vooruit' kunnen doen. Deze suggestie lijkt in de eerste plaats bedoeld als waarschuwing aan Groot-Brittannie dat zich steeds verder van de EG-partners lijkt te verwijderen. Maar Frankrijk heeft ook behoefte aan Duitse steun om de koers van de franc op peil te houden en op iets langere termijn een verlaging van de rente mogelijk te maken. Minister Sapin zei aan de vooravond van het referendum dat een 'ja' een beperkte renteverlaging mogelijk zou kunnen maken. Maar de Franse rentetarieven gingen maandag juist iets omhoog nadat de franc op de geldmarkten onder druk was komen te staan.

De SPD is het met de regeringscoalitie eens dat over de EPU- en EMU-verdragen niet opnieuw moet worden onderhandeld. Ook een referendum, waarvoor trouwens eerst de grondwet zou moeten worden gewijzigd, wordt door grote meerderheden in de coalitie en de SPD afgewezen. Voor een volkstemming is wel een minderheid in het SPD-bestuur, waartoe oud-voorzitter Hans-Jochen Vogel behoort.

    • Jan Gerritsen
    • J.M. Bik