Uitslag in Frankrijk maakt het leven van John Major niet gemakkelijker; Britse ratificatie is nog lang niet zeker

LONDEN, 21 SEPT. Het nipte Franse "ja' tegen het Verdrag van Maastricht heeft premier John Major verder het politieke moeras ingedreven.

Het op een haartje na overeind blijven van het verdrag betekent dat Major, als tijdelijk voorzitter van de Europese Gemeenschap, de ratificatie daarvan door alle lidstaten mogelijk moet maken. Maar in Groot-Brittannië zelf heeft de omvang van het Franse "nee'-kamp als een steun in de rug gediend voor een groeiend aantal sceptici en de roep om een referendum, ook voor de Britse bevolking, aangewakkerd. Tegelijkertijd staan de Britten internationaal zwak, sinds ze zich vorige week op eigen initiatief hebben onttrokken aan één van de pijlers waarop het Verdrag van Maastricht berust: het EMS.

Een grijs-ogende Major feliciteerde gisteravond, kort na het bekend worden van de uitslag in Frankrijk, in de droogst mogelijke bewoordingen president Mitterrand met het behaalde resultaat. De premier zei van mening te zijn dat het Verdrag van Maastricht overeind moet blijven - “het bevat veel dat van waarde is” - maar erkende dat “openbaar debat nodig is over de vele bezwaren die in de afgelopen weken in de Gemeenschap ter tafel zijn gekomen”. Er komt derhalve een bijzondere ontmoeting van Europese regeringsleiders, mogelijk al volgende week, om daarover te spreken.

Binnenslands stuurt Major aan op uitstel van hernieuwd debat in het Lagerhuis over ratificatie door Groot-Brittannië. Hij is er zeker van dat op dit moment een dergelijk debat in een nederlaag voor de regering zou eindigen en de Conservatieve Partij zichtbaar zou splijten. Het heet nu dat eerst gewacht moet worden op de manier waarop de Deense regering denkt haar bevolking, in een tweede referendum, een "ja'-stem af te dwingen.

Denemarken stemde op 2 juni, met eveneens een marginaal verschil tussen voor- en tegenstanders, tegen "Maastricht'. Waarnemers hier verwachten dat de Britse regering tot het volgend voorjaar zal willen wachten met het opnieuw aan het Lagerhuis voorleggen van het ratificatievoorstel, als het zover al ooit komt.

Over de chaos op de valutamarkten, vorige week, die in een vernederende terugtrekking van het pond uit het EMS resulteerde en daarmee feitelijke devaluatie veroorzaakte, zei Major: “Ik geloof dat we ons moeten beraden over de geheel eigen problemen op de buitenlandse valutamarkten in de afgelopen dagen, die tekortkomingen in het systeem van (vaste) wisselkoersen aan het licht hebben gebracht.”

Nog vóór de uitslag van het Franse referendum had Major's voorganger, Thatcher, vanuit Washington haar steentje bijgedragen aan het koor van “we hadden je nog zo gewaarschuwd” door in een toespraak te pleiten voor “een totale ommekeer van het beleid ten aanzien van Maastricht, zoals met het EMS al is gebeurd”. Dat thema wordt vanmorgen door haar sympathisanten in het Lagerhuis in alle toonaarden uitgewerkt, met als prominentste woordvoerder Major's voormalige minister van binnenlandse zaken, Kenneth Baker.

De Euro-sceptici onder de Tories beloven “een loopgravenoorlog” als Major niet afziet van ratificatie van "Maastricht'. Een nog wijdere groep eist dat sterling buiten het EMS blijft. De pro-Europeanen hebben moeite zich verstaanbaar te maken boven dit verbaal geweld, maar wijzen erop dat het in het Britse belang is om “niet ergens in de Atlantische Oceaan te dobberen” maar, ondanks het EMS-debâcle, geklonken te zijn aan “het hart van Europa”.

Terwijl de Liberale Democraten op “leiderschap” van Major aandringen en hem aansporen om het Verdrag van Maastricht nu zo snel mogelijk te doen ratificeren, zit Labour voor het dilemma hoe ze de regering zo veel mogelijk schade kan toebrengen over het EMS-fiasco, zonder dat ze de verdeeldheid in eigen gelederen blootlegt.

Labour onder haar nieuwe leider, John Smith, is zo mogelijk nog een groter voorstander geweest van het monetaire mechanisme dan de regering-Major. Bij het stemmen over de aanvaarding van "Maastricht' heeft de partijleiding zich onthouden, vooral omdat Major in Maastricht heeft afgedwongen dat Groot-Bittannië niet is gebonden aan de sociale paragraaf. Er gaan nu stemmen op binnen de Labour-partij die willen dat Smith in een afgedwongen Lagerhuisdebat, donderdag a.s., pleit voor een referendum.

Sir Leon Brittan, een van de twee Britse Europese commissarissen in Brussel, gaf vannacht en vanmorgen de toon aan, die door pro-Europeanen in het regeringskamp dankbaar wordt overgenomen. Zo worden nu de contouren zichtbaar van een Brits argument, dat de kennelijke weerzin bij de bevolking van Europese landen tegen verdergaande integratie gebruikt, om het eigen gelijk te demonstreren. De Britse voorbehouden en de Britse weerspannigheid tegen tal van “federale” voorstellen in het verleden, zijn volgens deze redenering niet een bewijs van isolationisme, maar van een gelijk dat nu pas blijkt.

Sir Leon Brittan wees erop dat het Verdrag van Maastricht overeind moet blijven, juist omdat de Britten erin geslaagd zijn daarin het beginsel van subsidiariteit onder te brengen. “Als we erin slagen dat beginsel effect te geven, dat Brussel zich niet met allerlei dingen bemoeit die nationale regeringen beter zelf kunnen doen, dan krijgen de burgers vanzelf een ander gevoel over de EG.”