Franse meerderheid voor "Maastricht' uiterst klein

PARIJS, 21 SEPT. De meerderheid waarmee de Fransen in Frankrijk zelf zich gisteren hebben uitgesproken voor ratificatie van het Verdrag van Maastricht over de Europese monetaire en politieke unie bedraagt minder dan een half miljoen stemmen.

De hoge opkomst voor het referendum - 70 procent van de 38,3 miljoen kiesgerechtigde Fransen ging stemmen - wordt in Frankrijk algemeen beschouwd als een overwinning voor de democratie.

President François Mitterrand verscheen gisteravond om kwart over tien op de televisie, toen de uitslag nog niet vaststond, om de kiezers te bedanken voor de beslissing “op deze dag, een van de belangrijkste in de geschiedenis van het land”. Het Franse "ja' betekent een consolidatie van de vrede in Europa, aldus de president. Premier Pierre Bérégovoy zei een half uur later dat het debat over "Maastricht' “eer aan de democratie” had betuigd. Het "ja' is de overwinning van het “gezonde verstand en de jeugd”, aldus Bérégovoy.

De premier erkende dat de “landbouw, de arbeiders en degenen die het meest zijn blootgesteld aan de hardheid van het bestaan” zich tegen "Maastricht' hadden uitgesproken. De uitslag betekent een waarschuwing zowel voor de regering als voor de oppositie, aldus Bérégovoy. “Het land kan niet meer zoals gisteren worden toegesproken”, zo besloot hij. Charles Pasqua, een van de twee gaullistische leiders van de "nee'-campagne zei dat “Frankrijk in tweeën was gesneden”.

Uit de gedetailleerden uitslagen blijkt dat dertien van de 22 regio's waarin Frankrijk is verdeeld, "nee' tegen "Maastricht' hebben gestemd. Van de boeren en de arbeiders stemde ongeveer 60 procent tegen. Het "nee' domineerde op het Franse platteland, in het zuiden van Frankrijk (inclusief de meeste steden aldaar zoals Marseille en Nice), Corsica, en industriegebieden met grote werkloosheid (zoals het noorden inclusief alle grote steden behalve Lille).

In vrijwel alle andere grote steden, zoals Parijs, Lyon en Toulouse, enkele grensstreken zoals de Elzas, Lotharingen en Savoie, en in Bretagne, kreeg het "ja' een ruime meerderheid. In de Parijse "banlieu', waar de opkomst laag was, stemde een ruime meerderheid tegen ratificatie.

De verdeeldheid manifesteerde zich ook in het electoraat van de grote politieke partijen. Eén op de tien aanhangers van de regerende Parti Socialiste stemde nee. Van het electoraat van de liberale UDF van oud-president Giscard d'Estaing - zelf zeer pro-"Maastricht' - stemde 38 procent tegen. Bij de grootste oppositiepartij, de gaullistische RPR, volgde meer dan 60 procent van de aanhang Pasqua en Philippe Séguin, de leiders van het "nee' tegen de Europese Unie binnen deze partij . Alleen de aanhang van uiterst links (communisten) en uiterst rechts (Front National) stemde zoals verwacht massaal "nee'.

Giscard (“Ik was bang dat het "nee' zou worden”) en Jacques Chirac, de leider van de RPR, die zich beiden intensief voor ratificatie hebben gepleit, concludeerden evenals premier Bérégovoy dat beter “geluisterd” zal moeten worden naar de bevolkingsgroepen die zich tegen "Europa' hebben gekeerd. Jean-Marie Le Pen, de leider van het extreem-rechtse Front National, sprak van een Pyrrhus-overwinning omdat het “Franse Frankrijk wel een slag maar niet de oorlog heeft verloren”.

De linkse socialist Jean-Pierre Chevènement, die evenals Le Pen en de communisten tegen "Maastricht' is, meent dat het referendum “het oranje maar niet het groene licht heeft gegeven” voor de Europese Unie. De conservatieve liberaal Philippe de Villiers die ook campagne voerde tegen "Maastricht', laakte de “propaganda” voor ratificatie in de Franse media. Antoine Waechter, de leider van de verdeelde Groenen, noemde de hoge opkomst - hoger dan bij de laatste (regionale) verkiezingen in maart - een zege voor de democratie.

De socialistische partijleider Laurent Fabius noemde de uitslag een overwinning voor Mitterrand, die in juni het referendum uitschreef, een dag nadat de Deense bevolking "Maastricht' in een referendum had afgewezen. Minister van onderwijs en cultuur Jack Lang, de campagneleider van de regering, zei dat Frankrijk de “locomotief van Europa” blijft. Jacques Delors, de voorzitter van de Europese Commissie, bedankte de Fransen voor hun uitspraak “uit naam van Europa”.

Mitterrand noch enige andere politieke leider verbond gisteravond enige consequenties aan de uitslag voor de nationale politiek. De meeste Franse commentatoren zijn van mening dat de regering noch de grote partijen aanleiding hebben “de vlag uit te steken”, zoals één hunner zei. De uitslag heeft een grote verdeeldheid aan het licht gebracht tussen het “Frankrijk dat onder dak is” en het deel van de bevolkig dat met economische en sociale problemen wordt geconfronteerd en daarom "nee' heeft laten horen.

Uit een opinie-onderzoek blijkt dat slechts een klein percentage van zowel de voorstemmers (5 procent) als van de tegenstemmers (13 procent) voor of tegen Mitterrand heeft gestemd. Verreweg het grootste deel van de ja-stemmers zei voor Europa te zijn, een aanmerkelijk geringer aantal zei voor "Maastricht' te stemmen. Van de tegenstemmers verklaarde 36 procent zich tegen "Europa' en 44 procent zich tegen "Maastricht'.