FRANCOIS MITTERRAND; Gewonnen noch verloren

PARIJS, 21 SEPT. “Er zullen geen winnaars en verliezers in het referendum zijn.” Dat zei president François Mitterrand, toen hij besloot de ratificatie van het Verdrag van Maastricht afhankelijk te maken van de uitspraak van de Franse kiezers. Nu de Fransen hebben beslist, is de geruststellende verzekering die hij in juli de kiezers gaf, ook op hemzelf van toepassing.

Op de “belangrijkste dag in de geschiedenis van het land” kwam "Maastricht' met de hakken over de sloot, maar dat was niet de triomf van de overtuigde Europeaan Mitterrand. De overwinning van het ja is evenzeer te danken aan oud-president Giscard d'Estaing en de gaullistische leider Jacques Chirac. Zonder hun inzet voor "Maastricht' zou het verdrag over de Europese Unie gisteren ongetwijfeld zijn gesneuveld.

Toen hij begin juli besloot het verdrag ter ratificatie aan de Franse kiezers voor te leggen, nam Mitterrand een gok. Volgens opiniepeilingen was toen zestig procent van de Fransen voor Europa. Ongeveer tachtig procent van de afgevaardigden in het Franse parlement had zich kort daarvoor uitgesproken voor wijziging van de grondwet, die nodig was om het verdrag te kunnen ratificeren. Een ruime meerderheid voor het ja in het referendum leek zeker. Mitterrand gokte dat de rechtse oppositie, die verdeeld was over "Maastricht', door het referendum verder uit elkaar zou worden gespeeld.

Het referendum bracht echter een veel verder gaande verdeeldheid aan het licht: die tussen het moderne, rijke Frankrijk en het rurale, achtergebleven Frankrijk, tussen de steden en het platteland, tussen de middenklasse enerzijds en de boeren en arbeiders anderzijds. En deze tegenstelling bestaat ook in alle democratische politieke partijen, niet alleen in de rechtse. "Maastricht' heeft alleen gewonnen omdat een kleine meerderheid van de Fransen voor Europa is, voor vrede en voor verdere samenwerking met de EG- en niet-EG-partners (zoals de landen in Centraal-Europa).

De Franse binnenlandse politiek heeft er nu een opgave bij: de Fransen ervan te overtuigen dat Europa meer is dan het Verdrag van Maastricht. Het referendum, deels bedoeld als een partij-politieke manoeuvre, heeft gezien de uitslag niet alleen een uitdaging opgeleverd aan "verdeeld' rechts, maar aan het gehele Franse politieke en economische establishment.

Mitterrand heeft gespeeld en niet gewonnen. Maar hij heeft met het referendum iets bereikt dat voorheen niet bestond: de Franse deelneming aan het Europa van Maastricht is gelegitimeerd, ook al is de marge gering. Na veertig jaar EG-lidmaatschap is het eerste grote Europese debat in Frankrijk besloten met een uitspraak van de kiezers. Dat is de belangrijkste winst van de bijna 76-jarige president voor wie de Europese Unie het belangrijkste politieke project was gedurende zijn tweede ambtstermijn die in 1995 eindigt. Maar de beperkte legitimatie is ook de winst van de leiders van democratisch rechts.