Epinal is de meest sportieve stad van Frankrijk

ÉPINAL, 21 SEPT. Het "oui' heeft het op het nippertje gehaald, maar als het aan Épinal had gelegen, een stadje met nog geen 40.000 inwoners in de Franse Vogezen, was het Verdrag van Maastricht gisteren gewoon uit zijn lijden verlost. Al na een half uur tellen wordt duidelijk dat "nee' in deze gemeente op een overwinning afstevent en als om kwart voor acht de uitslag van het laatste stembureau wordt voorgelezen, klinkt een luid applaus op in de bomvolle vergaderzaal op de eerste verdieping van het gemeentehuis.

Toch kan de gemeentelijke voorlichtster een lichte zucht van teleurstelling niet onderdrukken. Een meerderheid van 54,83 procent tegen "Maastricht' is natuurlijk mooi, maar kan toch niet worden uitgelegd als een overweldigende afwijzing. Zeker niet in een gemeente waarvan de burgemeester Philippe Séguin heet, de man die samen met PRP-senator Charles Pasqua het gaullistische verzet tegen het Verdrag van Maastricht vorm heeft gegeven. De man ook, die de eer te beurt viel om eind vorige maand voor de televisie in debat te mogen gaan met de president van de republiek, François Mitterrand, en die mede daardoor in het Franse politieke centrum het intellectuele gezicht van het verzet tegen Maastricht werd.

De afgelopen weken stapte Séguin vrijwel dagelijks tegen theetijd in zijn privé-vliegtuig om overal in het land op massabijeenkomsten zijn pleidooien af te steken tegen het Europa van de technocraten en tegen de vermeende aantasting van de Franse soevereiniteit, daarbij financieel geholpen door donaties van bedrijven en particulieren aan zijn in juli opgerichte "Rassemblement pour le non'. Maar ook in eigen stad heeft Séguin zich niet onbetuigd gelaten.

“Eigenlijk was ik van plan om voor te stemmen, maar nadat ik hem had horen spreken, heb ik besloten om zijn advies te volgen en om "nee' te stemmen”, aldus gistermiddag een man die samen met zijn gezin op weg is naar het stembureau in zijn wijk. Hij verduidelijkt dat zijn "nee', evenmin als het "nee' van Séguin, niet een stem tegen Europa is. “Wij zijn absoluut niet tegen Europa. Niemand is hier tegen Europa.”

De uitslag van het referendum in Épinal, waar bijna 70 procent van de stemgerechtigden het de moeite waard vond om te komen, laat zien dat meer inwoners denken zoals hun burgemeester. Maar niet allemaal. “Ik respecteer hem, maar ik ben toch niet verplicht om hem te volgen. We zijn vrij, nietwaar”, zegt een wat oudere vrouw kordaat die een envelop met "oui' in de overigens doorzichtige stembus heeft gestopt.

Épinal is eigenlijk een gewoon stadje met supermarkten en benzinestations aan de buitenkant, een station, een bioscopencomplex, een McDonalds, met wat hoogbouw en met niet overdreven veel industrie in de omgeving. Een vrijstaand huis met 5 kamers en 1000 vierkante meter grond kost er omgerekend ongeveer 200.000 gulden. Een groot voordeel is dat Épinal in tweeën wordt gedeeld door de Moezel. Deze rivier, waarin men de forellen kan zien zwemmen, en een zijtak daarvan, waarin kanovaarders hun kunsten kunnen tonen, geven het stadje een onverwacht charmant karakter.

Als 's ochtends op 8 uur het stembureau in het stadhuis opengaat, zijn de omringende heuvels nog gehuld in een lichte nevel en geurt de straat naar versgebakken brood. De parketvloer in de zaak waarin de stemhokjes staan, is afgeplakt met een plastic zeil. De burgemeester zelf zit op dit vroege uur van de dag achter de tafel waar de identiteitspapieren worden gecontroleerd. Hij groet de burgers met een vriendelijke glimlach en een warme handdruk. Maar na een half uur verlaat hij zijn stoel en poseert hij bereidwillig voor de eerste fotografen die zijn komen opdagen.

Aan Rotterdam bewaart de burgemeester de beste herinnering. Hij was er afgelopen voorjaar toen Feyenoord in het Europa Cup toernooi voor bekerwinnaars klop kreeg van Monaco. Zijn lach weerkaatst tegen de kleurenprenten die zijn opgehangen in de gang van het stadhuis. Ook Maastricht kent hij goed. Een “uiterst charmante” stad. Betreurenswaardig alleen dat de naam Maastricht verbonden is aan een zo afkeurenswaardig verdrag. Dat verdient Maastricht niet, zegt de burgemeester.

Dan trekt Séguin een ernstig gezicht en begint het Verdrag van Maastricht te ontleden, uiterst vriendelijk maar tegelijkertijd vernietigend, zoals hij dat de afgelopen weken tientallen keren heeft gedaan. De beoogde monetaire unie met haar ene munt die de munten van de verschillende lidstaten verdringt, maakt economisch beleid ondergeschikt aan monetair beleid. Terwijl monetaire instrumenten juist ten dienste moeten staan van de economie. “Als wij het Verdrag van Maastricht veroordelen, is dat omdat daarin alleen de voordelen van een monetaire eenheid worden genoemd, en geen rekening wordt gehouden met de economische ontwikkeling die in alle lidstaten verschillend is. Wij eten niet hetzelfde als u. Wij drinken niet hetzelfde als u”, doceert hij

Alles wat binnen de EG tot dusver is bereikt, kan worden behouden. Alleen over hoe het verder moet, moet opnieuw worden onderhandeld. Waarbij respect voor de de eigenheid van de verschillende lidstaten uitgangspunt moet zijn. “Natuurlijk zegt iedereen dat heronderhandelen niet kan, omdat men wil dat het "ja' gaat winnen. Dat zei men ook toen in 1954 werd onderhandeld over de Europese defensie. En een paar jaar later werd het Verdrag van Rome getekend.”

Tegen tien uur vertrekt de burgemeester. Eerst moet hij zelf zijn stem nog uitbrengen, in een school elders in Épinal, en dan vliegt hij naar Parijs om daar samen met zijn strijdmakker Pasqua de uitslag van het referendum af te wachten. Voor Séguin, die is opgeleid aan de prestigieuze Ecole Nationale d'Administration en die in 1986 minister van sociale zaken was onder premier Chirac, is die reis naar de hoofdstad de gewoonste zaak van de wereld. In feite woont hij met zijn gezin in Parijs. Want behalve burgemeester is Séguin ook afgevaardigde in de Assemblee. Eigenlijk is hij doorgaans alleen op vrijdag en zaterdag in Epinal, om dan op zondag weer weg te gaan.

Dat neemt niet weg dat de inwoners van Épinal zeer tevreden zijn met hun burgemeester. “Épinal is uitgeroepen tot de sportiefste stad van Frankrijk”, zegt iemand. En een man roemt de culturele voorzieningen die de stad dank zij de inspanningen van Séguin de afgelopen jaren heeft gekregen. Maar hij wil niet zeggen of hij ook het stemadvies van de burgemeester zal volgen. “Dat kan ik niet naar buiten brengen met mijn positie”, zegt hij, wijzend op een plakkaat bij de deur van zijn huis. Dat vermeldt: “Hoofd belastingontvanger van de gemeente.”

Andere burgers tonen zich minder terughoudend. “Hij heeft er over nagedacht en ik vertrouw op hem. Ik heb "nee' gestemd”, zegt een slager, die er overigens over klaagt dat hij niet aan personeel kan komen. Een 27-jarige man met zijn zoontje in een kinderwagen zegt dat hij blanco heeft gestemd. “Ik weet het gewoon niet. Ik heb er in de krant over gelezen, maar ik weet niet wat nu goed is of wat slecht is.”

Als de burgemeester al lang en breed in Parijs zit, genieten een oudere vrouw en twee mannen op bank aan de oever van de Moezel van de zon. De vrouw heeft "ja' gestemd. Séguin mag dan wel goede argumenten hebben, de regering is voor "Maastricht', stelt zij.

De twee mannen mogen niet stemmen omdat ze de Franse nationaliteit niet hebben, hoewel ze al veertig jaar geleden vanuit Algerije naar Frankrijk kwamen. Ze hebben wel uitgesproken opvattingen over Maastricht. “Europa is goed. Wat is nu Frankrijk? In dit land wonen al zo veel buitenlanders. La France is eigenlijk al Europees. Ik ben Algerijn. Mijn dochter is Française en ze is getrouwd met een Duitser. Mijn kleinkinderen zullen Duitser zijn. Waar praten we dan nog over?”

Zo heeft iedereen in Épinal en elders in Frankrijk zijn redenen om voor of tegen "Maastricht' te stemmen. Enkele kilometers buiten Épinal, op de weg naar Plombières, is een monument dat herinnert aan de gevallenen en de verdrevenen in Tweede Wereldoorlog. Een echtpaar legt daar in simpele bewoordingen uit wat hen heeft bewogen "ja' te stemmen. “Voor de vrede, meneer. Voor onze kinderen en kleinkinderen”, zeggen ze bijna eenstemmig. “Mijn vader is in de Eerste Wereldoorlog doodgeschoten door de Duitsers. Ik heb vijf jaar in krijgsgevangenschap gezeten in de Tweede Wereldoorlog. Zoiets moet nooit meer gebeuren”, zegt de man.

Dat vindt ook de 68-jarige André Bex uit de Elzas, die als oorlogsvrijwlliger onder De Gaulle heeft gevochten tegen de Duitsers. Maar hij heeft gisteren “absoluut” "nee' gestemd.

Op de dag voor het referendum is hij met zijn vrouw, terugkomend van vakantie in Bretagne, naar Colombey les deux Eglises gereden, het dorpje waar De Gaulle heeft gewoond en waar hij is begraven, en dat nu een soort bedevaartsoord is voor veel Fransen. Samenwerken in Europa is een goede zaak, zegt hij. “Maar Frankrijk is een oud land en met een hele lange geschiedenis. Frankrijk is een lichtbaken in de wereld. Dat mag nooit verloren gaan. Daarom wijs ik "Maastricht' van de hand.”

“Jazeker, ik ben een Gaullist”, antwoordt hij. “Dat is iemand die in de eerste plaats aan Frankrijk denkt. Maar niet op een manier zoals Le Pen doet. We zijn geen fascisten.”

Séguin is ook een Gaullist, iemand die “soevereiniteit en democratie als twee onlosmakelijk aan elkaar verboden zaken ziet”, zoals hij zelf zegt. Maar Séguin is geen nieuwe De Gaulle, vindt oud-strijder Bex. “Nee, helaas voor Frankrijk, die is er niet”, en weg beent hij. Het is met de camper nog een eindje rijden om op tijd voor het referendum thuis te zijn.

    • Wim Brummelman