EG Europese Gemeenschap; Misverstanden over Maastricht

Dat de Europese Unie in Frankrijk langs de rand van de afgrond is gegaan en in andere landen nog het gevaar loopt te vallen, is mede te wijten aan wat "misverstanden over Maastricht' kunnen worden genoemd. Kiezers maken zich de meest uiteenlopende voorstellingen over de inhoud van het verdrag en politici laten dat zo uit onwil of onwetendheid. Het hardnekkigste misverstand van deze zomer is dat wanneer politici "Europa' maar beter uitleggen, het wel weer goed komt.

Politici verschillen van mening over de toekomst. Maakt "Maastricht' van de Europese Gemeenschap een bureaucratische superstaat, zoals oud-premier Margaret Thatcher waarschuwt, of is het juist de eerste stap naar decentralisatie, zoals haar opvolger John Major zegt? Levert het verdrag Frankrijk uit aan Duitsland, zoals afgevaardigde Philippe de Villiers betoogt, of helpt het Frankrijk juist Duitsland onder controle te houden, zoals oud-premier Michel Rocard meent?

Politici verschillen ook van mening over het verleden. President Mitterrand verzekerde de Franse televisiekijker eerder deze maand dat de toekomstige Europese Centrale Bank richtlijnen van de regeringsleiders zal uitvoeren. Terwijl in het verdrag expliciet staat dat de politici zulke richtlijnen niet mogen geven en dat de bank ze niet mag aanvaarden. Premier Major betoogde in een aandacht trekkende toespraak dat de Britse ratificatieprocedure zo goed is omdat het Lagerhuis over elk artikel van het verdrag apart debatteert en stemt. Terwijl al vastgelegd is dat elk land de tekst in zijn geheel moet aannemen of verwerpen.

Niet verbazingwekkend dus dat bijna niemand er nog iets van snapt. Tot voor kort maakte dat niet uit, want bijna niemand vond de EG interessant. De besluitvorming was een zaak van een groepje ministers en diplomaten, die na afloop van alweer zo'n vergadering in Brussel ieder aan eigen pers en parlement hun eigen uitleg gaven. Gecontroleerd of beïnvloed worden kon hun visie op de gebeurtenissen niet, maar ja, zo gaat dat nou eenmaal bij buitenlands beleid.

Langzamerhand wordt iedereen duidelijk dat in Brussel geen buitenlands- maar binnenlands beleid wordt gemaakt. In Joegoslavië of in de Golf is van de EG veel minder te merken dan in de prijs van een pak melk.

Het jaar waarin dit als gevolg van de voltooiing van de interne markt duidelijker wordt, is tegelijk ook het jaar waarin het Verdrag van Maastricht moet worden geratificeerd. Het verdrag, ondoorzichtig en verstrekkend als de EG zelf, is een voor de hand liggend doelwit van protest.

Het hoeft niet te verbazen dat het protest zich daarbij ook richt tegen zaken die helemaal niet in Maastricht zijn besloten, zoals het landbouwbeleid, of tegen dreigingen waaraan het verdrag juist probeert een eind te maken, zoals de komst van misdadigers. Wat kun je verwachten van de kiezer als een leidend politicus als de Britse premier zich op de televisie fel keert tegen alles wat meer is dan een losse niet-verplichtende samenwerking, en tegelijkertijd eist dat de Duitse Bundesbank wel het Europese belang stelt boven het Duitse?

Waar 50,95 procent van de Fransen gisteren voor hebben gestemd zal dus altijd wel onduidelijk blijven - ieder geeft weer zijn eigen uitleg. Het enige dat vaststaat is: het zou een hele verbetering zijn wanneer de Europese besluitvorming, of het nu de dagelijkse praktijk in Brussel betreft of het opstellen van een verdrag in Maastricht, voortaan zo plaats heeft dat de deelnemers kunnen worden gecontroleerd. Al is het maar om verdere misverstanden te voorkomen.

Aan de kwaliteit van de journalistiek zal het niet liggen. Columnist en oud-hoofdredacteur van deze krant J.L. Heldring, die zijn licht al jaren over het onderwerp laat schijnen, scoorde in een quiz van Vrij Nederland beter dan twee deelnemers uit de Tweede Kamer. Hij wist slechts niet wat de Europese Akte is, hoeveel Nederlanders er in het Europese Parlement zitten, wie dat parlement voorzit, hoeveel gulden de ecu is, wanneer de derde fase van de monetaire unie uiterlijk begint, hoeveel stemmen Nederland in de Raad van ministers heeft, welke portefeuilles Europees Commissaris Frans Andriessen heeft, hoe hoog de EG-begroting is en welke nieuwe rechten burgers aan het Verdrag van Maastricht kunnen ontlenen.

    • Hans Nijenhuis