Bankier Scherpenhuijsen Rom kon niet meer aanblijven; Vertrek voorwaarde voor discussie over normen bankier

ROTTERDAM, 21 SEPT. De NMB bestaat niet meer. De bank, die een geslaagde greep naar de macht deed in financieel Nederland door kort na elkaar te fuseren met de Postbank en verzekeraar Nationale-Nederlanden, is dood. Niet alleen de naam is vervangen door ING Bank, ook de mensen achter de groei van de bank zijn weg of staan op het punt te vertrekken.

Alles wat herinnerde aan de NMB wordt de komende tijd opgeruimd. Dat valt te concluderen uit het vanochtend bekendgemaakte aftreden van dè grote man van de NMB, W.E. Scherpenhuijsen Rom, die nog geen drie maanden bestuursvoorzitter was van Internationale Nederlanden Groep.

Scherpenhuijsen Rom is tot zijn besluit gekomen na publicaties in de Volkskrant en NRC Handelsblad over het vertrek van zijn - eveneens van de NMB afkomstige - medebestuurders drs. A.A. Soetekouw en drs. I.E.G. van der Boor en twee directeuren. De Nederlandsche Bank laakte hun privé-beleggingen en oefende druk uit op de commissarissen om de bestuursleden te ontslaan.Op 9 september maakte deze krant gewag van een brief waaruit bleek dat Scherpenhuijsen Rom de beleggingswijze van de bestuurders persoonlijk had goedgekeurd.

Vorige week besloot hij intern om te vertrekken. Hij wist toen al dat zaterdag in de Volkskrant een artikel zou verschijnen over een privé-belegging. In 1977 investeerde hij 700.000 gulden in een bedrijf dat door de NMB werd gefinancierd. Zowel juridisch als fiscaal een houdbare constructie, maar in 1981 zag hij in dat het moreel niet juist was in verband met mogelijke belangenconflicten. Hij maakte toen een een einde aan de investering en bedacht een gedragscode die deze constructies verbood.

Velen, zeker degenen die hem persoonlijk kennen, zullen de vraag stellen of Scherpenhuijsen Rom gevallen is door een hetze in dagbladen. Juist hij gaf immers, meer dan andere bankiers, blijk van aandacht voor ethische vraagstukken. De antroposofie speelde daarin een belangrijke rol; iets wat hij tot uitdrukking bracht door een antroposofische architect het NMB-hoofdkantoor te laten ontwerpen.

Die naar buiten uitgedragen persoonlijke overtuiging maakte Scherpenhuijsen Rom kwetsbaar. Toen onlangs twee bestuursleden de bank moesten verlaten waren de antroposofische waarden van de top van de bank een bron van spot. Toch is die kritiek op zichzelf niet gerechtvaardigd. Juist door zich te mengen in ethische discussies, kunnen bestuurders zichzelf meerwaarde geven. Daarop zouden ze niet mogen worden aangesproken als zich in de normale werkzaamheden problemen voordoen. Dat zou immers een pleidooi zijn voor bestuurders om zich maar verre te houden van de ethiek.

Het functioneren van Scherpenhuijsen Rom werd tot voor kort alleen bewierookt. Toen de NMB te groot werd voor het servet, zorgde hij ervoor dat het tafellaken werd bereikt. Sterke groei brengt risico's met zich mee. In het zoeken naar nieuwe klanten en nieuwe constructies kan een bank gemakkelijk normen overschrijden. “De mooiste bloempjes groeien aan de rand van het ravijn”, was één van de fameuze uitspraken van P. Slavenburg. Zijn bank groeide wel, maar bestaat niet meer. Staal Bankiers groeide dank zij het het vernuft van T. Jongbloed. De bank moest gered worden door moeder Vendex; Jongbloed vertrok na aandringen van De Nederlandsche Bank.

Bij de NMB kon ook veel. Bankiers die overstapten uit de strakke, maar soms ook versufte organisaties van de "grootbanken', keken hun ogen uit bij de "vrijbuitersbank'.

Over het interne toezicht van Scherpenhuijsen Rom kan worden gezegd dat een strakke hiërarchische controle zich moeilijk verdraagt met de antroposofische opvatting. Hij zei hierover in Het Financieele Dagblad: “De mensen moeten zelf maar zien tot welke waarden en normen ze komen (...) maar tegelijk ontkom je er niet aan steeds compromissen te sluiten op dit terrein.”

Het probleem is dat in het bankwezen nauwelijks regels zijn; eigen morele waarden moeten de bankiers in het gareel houden. Dat vier mensen bij de NMB moesten vertrekken onder druk van De Nederlandsche Bank druk, toont dat de lat bij de centrale bank hoger lag dan bij Scherpenhuijsen Rom.

Toen het ingrijpen van DNB bekend werd, was de geloofwaardigheid van Scherpenhuijsen Rom aangetast. Ook al introduceerde hij vervolgens de strengste regels voor privé-handel in aandelen voor bestuurders. De bekendmakingen over zijn eigen handel in aandelen, hoe lang geleden ook, maakte zijn positie nog zwakker.

Om die reden moest Scherpenhuijsen Rom wel vertrekken. ING wil een belangrijke rol spelen in de door de Haagse politiek bepleite publiek-private samenwerking, waar de centrale bank argwanend naar kijkt. In dat spanningsveld kunnen alleen zaken worden gedaan met een bank wier topman "onbeschadigd' is, ook al heeft deze geen formele regel overtreden.