Verbrokkeld Europa

BUITEN ADEM heeft Europa's financiële wereld - valutahandelaren, directies van centrale banken, ministers van financiën - het weekeinde gehaald.

Alsof de aanloop naar het Franse referendum van morgen nog niet genoeg de Europese orde had verstoord, brak er deze week een pond- en lirecrisis uit die de Europese Monetaire Samenwerking kreupel achterliet. Vertwijfeling heeft zich meester gemaakt van alle Europese hoofdsteden, vertwijfeling die nog aanzienlijk zal toenemen mochten de Fransen straks "neen' zeggen tegen het verdrag van Maastricht.

Toen president François Mitterrand op 3 juni van dit jaar het Franse volk vroeg per referendum een oordeel te geven over het verdrag van Maastricht, heeft hij niet kunnen bevroeden dat die raadpleging zou plaats hebben bij een door de kruitdamp van ontploffende valuta's aan het oog onttrokken monetair Waterloo. De Franse president is in eigen land en daarbuiten voor de voeten geworpen dat zijn referendum niet veel meer is dan een politieke stunt om zijn zwaar aangetaste populariteit wat op te vijzelen en "rechts' te verdelen. Dat verwijt ging er nog van uit dat het verenigd Europa voldoende verankerd was in de Franse politieke ziel om Mitterrand voor dit doel van dienst te kunnen zijn.

Inmiddels is de kans ontstaan dat de president met Europa in zijn armen in het zelfgegraven gat valt, ondanks alle energie die de afgelopen weken is aangeboord om dit te voorkomen en het electoraat van de historische betekenis van het referendum te doordringen. Mitterrand verdedigde zich deze week met het argument dat Frankrijks internationale bestemming de raadpleging van het volk nu noodzakelijk maakte. Tegenover het risico van een "neen' stond volgens Mitterrand het risico van een ratificatie die werkelijke steun in het volk ontbeerde.

BEHALVE DAT de Franse president de constitutioneel verankerde aanvaarding van "Maastricht' door het Franse parlement met zijn referendum als niet terzake terzijde heeft geschoven, heeft hij het Franse volk voor een onmogelijke opdracht geplaatst. Waar de betekenis en de gevolgen van een "ja' zich ondanks het monetaire tumult van de afgelopen dagen nog enigszins laten duiden, ontbreekt ieder inzicht in de consequenties van een "neen'. Volgens een papieren reconstructie is het voorstelbaar dat het Europa van de Twaalf gewoon terugkeert naar de toestand van voor de ondertekening van "Maastricht', maar de politieke praktijk laat zich niet zo eenvoudig buigen.

Bovendien, het verdrag van Maastricht vormt een bonte verzameling van federale en confederale, supranationale en intergouvernementele opzetjes waarbij dan nog een soort "voor elk wat wils' is aangehouden. Betekent bijvoorbeeld een Frans "neen' dat er sprake is van verzet tegen de Britse uitzonderingspositie of dat de Fransen een dergelijke uitzondering juist voor zichzelf hadden gewild?

DE TOONZETTING van het Franse referendumdebat onderstreept in ieder geval dat de angst voor Duitsland in Parijs niet geringer is dan de, razendsnel gegroeide, afkeer van Bonn/Frankfurt in Londen. Ondanks het jarenlange ge-orakel over de verdienste van de Frans-Duitse as voor de Europese eenwording, blijkt het "ja' en het "neen' de Fransen ingegeven door dezelfde negatieve emotie ten opzichte van hun oosterburen. De Europese regeringen die vanaf zondagavond de schillen en de dozen van Mitterrands volksfeest in ogenschouw nemen, moet veel sterkte worden toegewenst. Het aanzien van het verbrokkelde Europa stemt tot treurnis.