Systeem volgens de drie topclubs onrechtvaardig omdat ze meer in beeld komen; Verdeling van tv-rechten en een sigaar uit eigen doos; "Zo wordt het gat tussen de topclubs en de rest steeds groter'; "Waar het om gaat is dat wie presteert ook meer verdient'

ROTTERDAM, 19 SEPT. Nu het sectiebestuur betaald voetbal voor de periode 1993-'96 een bedrag van minimaal 73 miljoen gulden aan tv-rechten heeft binnengehaald, is de dans om de verdeling ervan binnen de KNVB in alle hevigheid losgebarsten. Een scheiding der geesten dreigt. Volgende week kunnen de clubs een fax van de Grote Drie (Ajax, PSV en Feyenoord) tegemoet zien, waarin voorstellen worden gedaan over een nieuwe verdeelsleutel. Tot nog toe is het zo, dat de tv-pot (volgens het oude contract met de NOS zes miljoen gulden per seizoen) evenredig wordt opgesplitst over alle Betaald Voetbal Organisaties. Iedere club krijgt 157.000 gulden, of hij nu Ajax of Emmen heet.

De topclubs vinden dit een onrechtvaardig systeem. Zij wijzen erop dat ze veel vaker in beeld komen en dat moet ook worden gehonoreerd. Veel kleine clubs vinden dat de toekomst van het betaald voetbal op het spel staat en willen via de tv-gelden de gapende kloof met de rijke verenigingen verkleinen.

Vanaf volgend seizoen valt er volgens de nieuwe overeenkomst met de NOS drie seizoenen een bedrag van zeventien miljoen gulden te verdelen voor competitie en bekerwedstrijden. Daarnaast ligt er een contract met het Duitse bureau UFA dat een bedrag van 22 miljoen gulden garandeert voor de beelden van interlandwedstrijden, maar dat terzijde.

Het gaat om de driemaal zeventien miljoen die toekomen aan de clubs. Arie van Eijden, commercieel directeur van Ajax, heeft een verdeelsleutel uitgedokterd waarbij de clubs die vaker in beeld komen een hogere vergoeding krijgen voor de extra tv-minuten die zij leveren. Volgens zijn systeem zou er een vast bedrag moeten komen dat gelijkelijk over de 36 BVO's wordt verdeeld. Bijvoorbeeld zestig procent van zeventien miljoen is 10,2 miljoen. Elke club krijgt dan als vast basisbedrag 283.000 gulden. Rest er een variabel bedrag van 6,8 miljoen gulden dat pro rata wordt verdeeld naar het aantal uitgezonden tv-minuten. Elke minuut zou bijvoorbeeld 1360 gulden kunnen opleveren (6.8 miljoen gedeeld door het totaal aantal tv-minuten van competitie en bekerflitsen dat vorig seizoen op 5000 uitkwam).

Ajax verscheen vorig jaar 711 minuten in beeld bij Studio Sport en kan dan in de achterafberekening een bedrag van 966.960 gulden tegemoet zien. Maar ook de kleinere clubs spinnen garen bij de verdeelsleutel van Van Eijden. FC Den Haag kwam vorig seizoen 177 minuten op tv en ontvangt dan nog altijd 240.720 gulden. Zelfs eerste divisieclub Heerenveen was regelmatig in Studio Sport te zien (in totaal 98.5 minuten) en mag daarvoor een som van 133.960 gulden opeisen. Helmond Sport, dat een halve minuut werd uitgezonden, moet echter naast het basisbedrag genoegen nemen met 680 gulden.

“Dit voorstel hoeft niet het laatste voorstel te zijn”, verduidelijkt Van Eijden. “Je kunt natuurlijk allerlei varianten bedenken. Waar het om gaat is dat wie presteert ook meer verdient. Want dan kom je automatisch vaker op tv. Het principe van vrije ondernemersschap. Ik denk dat vijftien clubs er beter van worden. Buiten natuurlijk, dat iedereen vooruit gaat op het basisbedrag.”

Het initiatief van de Grote Drie wordt met argusogen gevolgd door een aantal kleinere clubs in het betaalde voetbal. FC Twente heeft zich min of meer opgeworpen als de vertegenwoordiger van die afwachtende meerderheid. De Enschedese club, die dit seizoen na een desastreuze start tegen Feyenoord aan een indrukwekkende revival werkte in de eredivisie, stuurde op 17 augustus al namens veertien andere profclubs een brief naar het sectiebestuur waarin een schadeloossteling werd geëist voor de rechtstreekse tv-uitzendingen op zondagmiddag. Tot op heden is daar geen antwoord op gekomen.

Henk Kesler, penningmeester en vice-voorzitter van Twente, bestempelt het plan van de Grote Drie als een “sigaar uit eigen doos”. En hij licht dat toe met: “Ik beschouw de verdeling die Van Eijden voor ogen heeft als een wisseltruc. Een samenvatting van Ajax of PSV duurt altijd vijftien minuten, die van Utrecht of Twente misschien acht. Alle clubs krijgen volgens hem meer. Ja, dat haalt je de koekoek, er is ook meer. Maar per saldo levert het de meeste clubs minder op dan op basis van evenredigheid. Op deze manier wordt het gat tussen de top en de rest steeds groter.”

Hij wordt aangevuld door Twente-secretaris Jan Kasper die zegt: “De verdeelsleutel van de tv-rechten mag nooit als een saneringsmodel fungeren. Dat gebeurt in het buitenland ook niet. In Spanje worden de clubs ingedeeld in categorieën. In Engeland vindt een uitbetaling plaats op basis van gelijkheid, behalve de pay-tv. Ik heb het idee dat de rijke clubs met deze verdeelsleutel plannen willen realiseren als het creëren van kleinere competities.”

Als het sectiebestuur, dat overigens heeft aangekondigd ook met een suggestie te komen, een buitengewone algemene vergadering uitschrijft, zal FC Twente het voortouw nemen om te ageren tegen de plannen van Ajax, PSV en Feyenoord. Penningmeester Kesler: “We hebben over deze zaak al eens vooroverleg gehad met clubs als FC Utrecht, Vitesse en Willem II. Mocht de verdeling op deze basis plaatsvinden dan zijn wij het daar niet mee eens en zullen we in het lobby-circuit de krachten bundelen. Hoewel we eerst afwachten wat de voorstellen van het sectiebestuur en Ajax precies inhouden.”

Van Eijden is op de hoogte van de oppositie tegen zijn voorstel, maar vindt dat de Grote Drie recht van spreken hebben. “Twente heeft vorige week in de vergadering al gezegd dat zij niet zitten te wachten op een ander systeem. Zo blokkeer je de mogelijkheid erover te discussiëren en zo ga je niet met elkaar om. Men moet blij zijn dat een aantal topclubs in Nederland nog de concurrentie kan aangaan met het buitenland. Als wij er niet waren, zou het contract met de NOS ook nooit zo hoog zijn uitgevallen. Onze kostenposten liggen vele malen hoger dan bij de kleinere clubs. De inkomsten aan tv-rechten maken bij ons een veel geringer deel uit van het totale budget. Wij getroosten ons grotere financiële inspanningen in bijvoorbeeld de salarissfeer. Het is toch een kwestie van risico's nemen en investeren geweest. We zijn in 1956 allemaal bij het nulpunt begonnen.”

Een ander heikel onderwerp is de kwestie van de pay-tv. FilmNet wil dertig wedstrijden live op de buis brengen. De helft daarvan moet worden verdeeld over de topclubs. Het sectiebestuur maakte vorig week bekend dat de rechten voor de betaal-tv zijn opgenomen in het pakket dat de NOS heeft verworven voor de periode 1993-'96. Hilversum zal echter de inkomsten voor het grootste deel weer terug moeten sluizen naar de voetbalbond.

Nadat Ajax tijdens de algemene vergadering al bezwaar maakte tegen deze regeling, zijn ook Feyenoord en PSV deze week wakker geworden. In een fax vroegen zij nog eens opheldering over de inhoud van het contract. “Terwijl het sectiebestuur met instemming van de vergadering toch duidelijk is geweest: de rechten van pay-tv zijn ondergebracht bij de NOS”, stelt Twente-voorzitter Hans van den Berg. “Als je die zou gaan loskoppelen hebben bepaalde clubs, die vaker in beeld komen, een betere onderhandelingspositie dan anderen. Ik hoop niet dat het sectiebestuur zijn oren te veel laat hangen naar de Grote Drie. Als dat zo is zullen wij daar stelling tegen nemen.”

Volgens Van Eijden is het nog mogelijk in te breken in de overeenkomst tussen de NOS en de KNVB. “De contracten moeten nog uitgewerkt worden. Er bestaat alleen een akkoord in hoofdlijnen. Bij pay-tv gaat het niet om flitsen en dan ligt het recht bij de individuele clubs. Van Rooijen heeft duidelijk gezegd dat er op dit punt nog geen commitments zijn gesloten. Voor de verdere uitwerking zou hij terugkomen bij de achterban. Wij vinden dat dit een aparte post moet worden. Evenals het onderwerp van de videobanden en het afstaan van beelden aan de lokale zenders.”

Er zitten ook nog wat praktische haken en ogen aan pay-tv. Bijvoorbeeld: wanneer moeten de rechtstreeks uitgezonden wedstrijden worden gespeeld? In België bestaat een regeling dat de duels, die ook door FilmNet op de kabel worden gebracht, vrijdagavond op het programma komen, zodat de concurrentie er geen hinder van kan ondervinden. Van Eijden: “Je denkt toch niet dat dit in Nederland ook altijd mogelijk is gezien de problemen die we hebben met politiekorpsen en burgemeesters? We zullen daarmee gewoon naar de zondagmiddag moeten.”

Twente-voorzitter Van den Berg tekent daartegen onmiddellijk bezwaar aan: “Dat gaat ons duizenden bezoekers kosten. Dat is al gebleken met de topwedstrijden in de afgelopen jaren. Want de supporter zal van zijn vrouw na het bezoeken van een voetbalwedstrijd niet om half zes nog eens een live-uitzending op tv mogen bekijken. En vrijdag of zaterdagavond wordt ook een probleem omdat je dan geen rekening kunt houden met de voorkeur van je aanhang. Onze supporters komen het liefst op zondag naar het stadion.”

In de commercialisering van de sport heeft het betaalde voetbal een grote slag geslagen. Maar voorlopig kunnen de bestuurders de weelde nog niet dragen. Het college van Van Rooijen zal behendig moeten manoeuvreren om te voorkomen dat de “gezellige voetbalfamilie”, zoals de voorzitter het onlangs typeerde, niet met ruzie uiteen valt.