Roemenië neemt alleen mensen "met papieren' op

BOEKAREST, 19 SEPT. “Er is geen enkel probleem: Roemenië neemt zijn vluchtelingen op, allemaal, ook de zigeuners. Maar op één voorwaarde: ze moeten papieren hebben.”

Niet bekend

Over de massale terugkeer wordt volgende week een akkoord gesloten tussen de Duitse en Roemeense ministers van binnenlandse zaken. De Roemeense vluchtelingen hebben in de loop van dit jaar, de meesten van hen op illegale wijze, Duitsland bereikt. Hun asielaanvraag is afgewezen.

Volgens Dohotaru is slechts kort over de repatriëring onderhandeld. Gevoelig punt is de kwestie met de papieren. Veel Roemeense vluchtelingen hebben helemaal geen papieren. Ze zijn ze kwijtgeraakt of ze hebben ze weggegooid om hun herkomst te verdoezelen.

Ongeveer 60 procent van de illegaal in Duitsland verblijvende Roemeense vluchtelingen is zigeuner; al sinds de opening van de Roemeense grenzen na de revolutie van 1989 vormen de zogenoemde Roma (zigeuners) de hoofdmoot van de meer dan honderdduizend Roemenen die naar Duitsland zijn gevlucht.

De overgrote meerderheid van de vermoedelijk twee tot drie miljoen Roma in Roemenië (bevolking 23 miljoen) is geassimileerd en beschouwt zich niet langer als zigeuner. De enkele honderdduizenden "echte' zigeuners worden in Roemenië ernstig gediscrimineerd, niet zozeer door de overheid, maar wel door de Roemeense bevolking.

Het is sinds de revolutie van 1989 enkele keren tot uitbarstingen van haat tegen de Roma gekomen. In een aantal dorpen in de omgeving van Boekarest, in Transsylvanië en in Maramures in het noorden van het land zijn Roma na uit de hand gelopen lokale ruzies uit hun dorp verdreven en zijn hun huizen in brand gestoken. In sommige gevallen namen die incidenten het karakter van een pogrom aan.

Pag.6: Boekarest staat voor een dilemma

Volgens Dohotaru is er geen sprake van een Duitse tegenprestatie. Speculaties in de Duitse pers, als zou Duitsland in ruil voor de terugname van de 43.000 vluchtelingen geld geven, zijn volgens hem “overdreven”. “Er is geen Duitse contraprestatie. Er zijn geen kredieten. Duitsland betaalt het transport, dat is alles.”

Een van de problemen bij de repatriëring van de vluchtelingen is het feit dat veel vluchtelingen geen papieren hebben - die zijn ze kwijtgeraakt of hebben ze weggegooid om hun herkomst te verdoezelen. Volgens berichten in de Duitse pers heeft Roemenië zich bereid verklaard ook vluchtelingen te accepteren wier Roemeense herkomst niet door de Duitse autoriteiten kan worden vastgesteld.

Dohotaru spreekt dat met kracht tegen. “De repatriëring geschiedt volgens internationaal recht en bilaterale verdragen. We nemen alleen vluchtelingen op op de uitdrukkelijke voorwaarde dat ze Roemeense papieren hebben. Beheersing van het Roemeens is geen criterium. Er leven zes miljoen etnische Roemenen buiten de grenzen van Roemenië, in Moldavië, in de Oekraine, in Hongarije, Joegoslavië, Bulgarije en Albanië. Dat zijn geen Roemeense staatsburgers. Daarom moeten de papieren rigoreus worden gecontroleerd.”

Volgens de staatssecretaris zijn er niet veel problemen te verwachten bij de terugkeer van de repatrianten, die vanaf 1 november zal beginnen en zich in etappes over een periode van nog onbekende duur zal voltrekken. “Hoe we ze opvangen weten we nog niet. Maar we hebben zoveel problemen, dit probleem kan er nog wel bij. We overleven het wel.” De meeste vluchtelingen, zegt hij, hebben hun huis niet verkocht.

Op de vraag waarom de Roemeense regering niet meer onderneemt om burgers te weerhouden van het vragen van politiek asiel in het buitenland, zegt Dohotaru dat de regering zich iets dergelijks niet kan veroorloven: “Een van de belangrijkste verworvenheden van de revolutie van 1989 was reisvrijheid. Wat moeten we doen? Hun hun paspoort afnemen? We kunnen ook niet roepen dat mensen niet moeten vertrekken. We zouden er direct van worden beschuldigd nieuwe barrières op te werpen en mensen in hun reisvrijheid te willen beperken”.

Om dezelfde reden zal Roemenië, zegt hij, niet kunnen verhinderen dat de 43.000 terug te brengen vluchtelingen wellicht over een paar maanden weer illegaal naar Duitsland kunnen reizen. “De enige manier om ze hier te houden is gelegen in de economische ontwikkeling van Roemenië. Die mensen zijn geen politieke vluchtelingen, ze zijn economische vluchtelingen. Als de levensstandaard hier stijgt, loopt niemand weg.”

Een minderheid van naar schatting enkele honderdduizenden Roma beschouwt zich nog steeds als zigeuner. Een deel van hen leidt een zwervend bestaan; anderen hebben zich in dorpen gevestigd. Beide groepen hebben met elkaar gemeen dat zij zich bezighouden met de traditionele zigeunerberoepen - zij zijn blikslager of kopersmid - en met de straathandel. Zij beheersen het straatgebeuren in de oude wijk van Boekarest, Lipscani, waar zij sigaretten, spijkergoed uit Oost en West en vooral Turkije, radio's en cassettes verhandelen en waar zij tweede-handsgoederen in- en verkopen. Hun ontwikkelingsniveau is laag; velen van hen zijn analfabeet of semi-analfabeet.

Het socialistische regime heeft lang geprobeerd de Roma-gemeenschap te dwingen het zwervende bestaan op te geven, de kinderen naar school te sturen en hun identiteit in te ruilen voor de Roemeense. Dat is slechts gedeeltelijk gelukt.

Bij incidenten die te maken hebben met schaarsten en tekorten wordt doorgaans al snel een beschuldigende vinger uitgestoken naar ofwel manipulerende communisten in de oude nomenklatoera ofwel de Roma. Zo bracht het simpele gegeven, dat brood in de straathandel door zigeuners wordt verkocht, eerder deze week een van de belangrijkste kranten ertoe te suggereren dat zij ook wel de hand zullen hebben in de periodieke broodtekorten.

Zigeuners kunnen zich nauwelijks tegen de discriminatie van de kant van de Roemeense bevolking verdedigen. Er zijn weliswaar diverse Roma-organisaties en -partijen, en er is ook een blad van zigeuners, het in Sibiu verschijnende Neo-drom, maar die worden in Roemenië nauwelijks serieus genomen.

Het nieuws over de aanstaande deportatie van 43.000 asielzoekers uit Duitsland heeft in Roemenië nauwelijks de aandacht getrokken: slechts weinig kranten brachten het nieuws überhaupt, en waar dat wel gebeurde, werd het verstopt tussen de kleine berichten. Geen enkele politieke partij heeft op het nieuws gereageerd. Zelfs de Roma-partijen, die meedoen aan de parlementsverkiezingen van 27 september, lieten het afweten. De Partij van Sociaal-Democratische Romas (PRSD), die één zetel in het huidige parlement heeft, weigerde elk commentaar. De Partij van Roma-Nomaden en Koperslagers van Roemenië (PRNCR) meldde desgevraagd de aanstaande deportatie “een schandaal” te vinden, maar weigerde elke verdere toelichting.

Gezien de lauwe reacties op het nieuws uit Bonn zou de afschrikwekkende werking van de maatregel die men er in Duitsland kennelijk van verwacht, in Roemenië wel eens heel gering kunnen zijn. Daarbij komt dat de Roemeense grens zo lek is als een mandje. Juist gisteren werd gemeld dat er aan de Hongaars-Roemeense en aan de Joegoslavisch-Roemeense grens binnen luttele weken liefst negenduizend mensen zijn aangehouden bij pogingen Roemenië zonder papieren te verlaten. Algemeen wordt aangenomen dat het aantal illegale grensoverschrijdingen dat wel lukt nog veel en veel groter is.