"Polarisatie in EMS neemt met uur toe'

LONDEN/PARIJS/NEW YORK, 19 SEPT. Voor Frankrijk had de werkweek op de Europese valutamarkt niet veel langer mogen duren. Toen de computerschermen in de Londense City - de toonaangevende valutamarkt in Europa - gistermiddag uitfloepten was de Franse franc op het nippertje ontkomen aan het lot dat eerder het Britse pond trof: devaluatie.

De computerschermen van de valutahandelaren van de Britse bank Barclays de Zoete Wedd aan de Londense Thames toonden gisteren een duistere toekomst voor de Europese integratie. Nadat eerder in de week het Britse pond en de Italiaanse lire al uit het Europese valutabroederschap waren gestapt, tekende zich voor de ogen van de handelaren van deze bank nu een volwaardig schisma af: de sterke munten van Duitsland en de Benelux versus die van de rest van de EG.

“De polarisatie in het EMS neemt nog steeds met het uur toe”, zei Iftakhar-Ul Islam, valutastrateeg van Barclays. “Alleen Duitsland en de Duitse satellietstaten hebben hun munt op niveau gehouden.” De druk op het Britse pond bleef gisteren lange tijd aanhouden. De slotkoers van het pond sterling lag uiteindelijk op 2,9365 gulden. Donderdagavond was dat nog 2,9650 gulden.

Ook op de Parijse beursvloer was de chaos gisteren groot. De Fransen hebben het tot en met zondag nog zelf voor het zeggen. Daarna zal de internationale valutahandel een eigen oordeel over een "oui' of "non' uitspreken. Het gaf de handelaren in de lichtstad vrijdag een gevoel dat het midden hield tussen machteloosheid en opwinding. Ze konden nu twee dagen niets anders doen dan afwachten. Het speculeren werd gestaakt tot zondagavond als de Japanse markten als eerste zouden gaan reageren op de uitslag van het Franse referendum. “Als je het "neen' wordt, moet je zondagavond op de Japanners letten”, riep Andries ter Hennepe nauwelijks verstaanbaar toen hij gistermiddag rondom half zes de Parijse beursvloer verliet. De uit Amsterdam afkomstige beurshandelaar, die al vier jaar in Parijs werkzaam is, maakte met zijn collega's hectische dagen mee deze week. Zoals elke andere "speler' in de Franse financiële wereld zit ook ter Hennepe dit weekend in spanning over de uitslag van het Franse referendum over de ratificatie van het verdrag van Maastricht.

De situatie in Parijs en Londen staat in schril contrast met die aan de andere kant van de wereld in een van 's werelds meest invloedrijke financiële centra: New York. Op Wall Street, het financiële hart van de stad, bleef het gisteren zeer rustig. Op de laatste werkdag van de week gaan de handelaren bijna traditioneel zo vroeg mogelijk naar huis en deze week verschilt daarin niets van andere weken. De Europese monetaire onrust gaat voor een groot deel aan de Amerikanen voorbij.

Pag.18: Zondagavond zal in Japan de valutahandel weer beginnen

De dollar blijkt nog steeds een veilige vluchthaven voor beleggers in hectische tijden als deze. Dat beïnvloedde de handel op de Amerikaanse beurs in positief opzicht. De koersen stegen licht. Maar het volume bedroeg nauwelijks een derde van de gemiddelde dagomzet.

Tom Zagara, een onafhankelijke Amerikaanse handelaar, constateerde vrijdagmiddag dat Wall Street niet of nauwelijks let op wat er op de Europese valutamarkten gebeurt. “De Amerikaanse beurzen letten daar helemaal niet op. Wat hier nu belangrijk is, zijn de verkiezingen.” Ook het Franse referendum van aanstaande zondag zal volgens hem weinig invloed hebben. “Ik verwacht maandag een rustige, behoudende markt”, aldus Zagara.

Andries ten Hennepe en zijn Franse collega-handelaren maken zich daarentegen op voor het tegenovergestelde. Zij hebben een zenuwslopende week achter de rug en weten dat er een nog veel hectischer week voor de deur staat. De afgelopen dagen vormden voor de meeste Europese handelaren een generale repetitie voor volgende week, zo leek het. Maar het was een loodzware generale met een heftig slot.

De Franse franc, die donderdag nog tot de harde, stabiele kern van het Europese valutamechanisme behoorde, dreigde gisteravond ook af te drijven naar de periferie van het systeem. Frankrijk bleef op de valreep een catastrofe bespaard, zo meenden analisten, omdat de aanval op de franc te laat op gang kwam om voldoende kracht te verzamelen.

De Franse franc naderde gistermorgen gevaarlijk dicht de bodemkoers van 3,28475 gulden, maar massale interventies van de Franse centrale bank wisten de frank overeind te houden. Ook werd de daggeldrente in de strijd gegooid waardoor die even 80 procent bedroeg om daarna weer terug te vallen tot 22 procent. De Franse valuta sloot vrijdag al met al op 3,2890 gulden tegen een officiële middenkoers donderdag van 3,3035 gulden.

De stemming op de Parijse beurs was vrijdagmiddag ondanks alle valutaire onrust bepaald niet slecht. De koersindex CAC 40 steeg zelfs met uiteindelijk 1,63 procent, een teken dat beleggers de toekomst met relatief vertrouwen tegemoet zien. Maar de Parijse handelaar ten Hennepe houdt rekening met een catastrofe als de Fransen straks met een meerderheid "nee' stemmen. In dat geval rekent hij maandag, de dag na het referendum, op “een daling van de Franse aandelenkoersen met gemiddeld tien procent”. En later in de week “misschien wel 20 procent”.

In de Britse hoofdstad wagen de strategen zich liever niet meer aan ferme uitspraken over te verwachte koersverlopen. Op macro-niveau onthouden zij zich na de hectische week al helemaal van een nauwkeurige voorspelling. De toekomst van het monetaire systeem is volgens Barclays-analist Islam na de meest hectische week op de valutamarkten sinds decennia “niet meer te voorspellen.” Dag en nacht is Islam deze week in de weer geweest om zijn prognoses bij te stellen. De drukinkt van het ene tussentijdse rapport was nog niet droog of de situatie was weer volledig gewijzigd.

Veel rust zal hem ook dit weekeinde niet worden gegund. De valutahandelaren moeten zondagavond weer op hun post zijn om de effecten van het Franse referendum op te vangen. De situatie is zo gespannen dat de handelaren hun klanten zondag persoonlijk te woord willen staan. Orders zullen zondagnacht worden afgehandeld door de vestigingen van de bank in de Aziatische tijdzone omdat de handel in Europa pas weer op maandagochtend van start gaat.

Alle handelaren in Europa willen natuurlijk zo snel mogelijk inspelen op de uitslag van het Franse referendum. In Parijs zegt een collega van handelaar ter Hennepe: “In Tokio is de beurs en de geldmarkt zondag open. Als zondagavond blijkt dat de Fransen "Maastricht' hebben verworpen, dan zullen de Japanners het eerst reageren”. En de Japanners hebben de laatste dagen voor miljarden francs, maar wel op jaarbasis, gekocht, weet de Franse handelaar. Als de franc als gevolg van speculatie "door de ondergrens gaat' (in het EMS-wisselkoersmechanisme), dan zal de Franse munt ook moeten gaan "zweven', net als de Italiaanse lire en het Britse pond sterling.

Wat de uitkomst zondag ook mag zijn, de Britse analist Islam ziet een toekomst voor een Europees monetair systeem. De harde kern - met of zonder Frankrijk - zal, kome wat wil, vasthouden aan een stelsel van vaste wisselkoersen. De vervlechting van hun economieën biedt daarvoor een gezonde basis. Daarnaast zal er een tweede divisie ontstaan met munten die de kern op afstand zullen volgen, maar er niet meer aan vastgeklonken zullen zijn. Groot-Brittannïe behoort sinds gistermiddag ook officieel in die categorie. Premier Major liet doorschemeren dat het pond waarschijnlijk nog een jaar zelfstandig zijn niveau zal zoeken.

Een Frans Nee zal zondag onherroepelijk zorgen voor een explosie, zegt Islam. De macht over de toekomst van de valutamarkten ligt dan in de handen van de Deutsche Bundesbank: alleen een renteverlaging kan in dat geval nog voor stabiliteit zorgen.

Twee etmalen voor de uitslag van het referendum bekend wordt, is de spanning zowel in Londen als Parijs zeer voelbaar. Wordt het zondag 'ja' dan wel 'nee'? Naar verwachting zal de reactie in New York, ook na een Frans "nee' rustig zijn. De hele afgelopen week heeft Wall Street het goed gedaan. “Op maandag was er een reactie op de Duitse rentedaling maar die was overtrokken”, zegt een handelaar. Het Dow Jones industrieel gemiddelde steeg afgelopen maandag maar liefst 70 punten maar moest het grootste deel daarvan op dinsdag weer prijsgeven. “Het leek wel alsof een aantal handelaren op de beursvloer een voorgevoel had van de ingreep door de Bank of England op woensdag”, vertelt een hoekman. “De daling op dinsdag was frappant en op woensdag gebeurde er weinig.”

Een 21-jarige klerk van Bear Stearns vertelt vrijdagmiddag, terwijl hij op straat een sigaretje staat de roken, dat hij de markt toch wat nerveus vindt. “Niemand wil verlies lijden maar er valt aan de andere kant weinig winst te halen. Als het erop lijkt dat een aandeel stijgt, springen alle handelaren er bovenop.” Een collega van hem, werkzaam bij Salomon Brothers, vond het vooral vanochtend druk door het expireren van de opties. Maar veel last van de Europese onrust hebben ze niet gehad. En eigenlijk vertrouwen ze erop dat dat volgende week wel zo zal blijven. “Het was een rustige dag vandaag. Die Europese chaos, daar merk je hier echt niet zo veel van.”