"Nee' wint het van "ja' in verdeelde stad Montpellier

MONTEPELLIER, 19 SEPT. Terwijl in Brussel het licht op groen wordt gezet voor een vrije val van het Britse pond en de Italiaanse lire, genieten de inwoners van het Zuidfranse Montpellier en de nog aanwezige toeristen nietsvermoedend van alweer een schitterende zomeravond. De schemering valt over de stad en kelners lopen af en aan op de druk bezette terrasjes op de historische Place de la Comédie en onder de plantanen van de Esplanade Charles de Gaulle. Hier, aan de kust van de Middellandse Zee, lijkt Parijs, lijkt Brussel, lijkt heel Europa ver weg.

Maar schijnt bedriegt. Ook in Montpellier, hoofdstad van de regio Languedoc-Roussillon, is het referendum van morgen over het verdrag van Maastricht het gesprek van de dag. En net als in de rest van Frankrijk zijn de meningen hopeloos verdeeld.

“Ik geloof echt in Europa. Ik ben een federalist. Ik weet dat veel mensen bang zijn omdat ze denken dat met Maastricht een heleboel zaken vanuit Brussel worden vastgelegd. Maar het is juist aan ons om verder te bouwen aan Europa. Daar hoef je niet bang voor te zijn”, zegt Sebastian Lentherie, student letteren aan de universteit van Montepellier, met jeugdige onbevangenheid.

Montpellier is de afgelopen decennia razendsnel gegroeid. Van ongeveer 120.000 inwoners in het midden van de jaren zestig tot 230.000 op dit moment. Sebastian is één van 55.000 studenten die de stad zo'n jonge en levendige indruk geven. Hij wordt “helaas” pas volgende maand 18, en hij mag dus morgen nog niet stemmen. Maar dat neemt niet weg dat hij de speciale bijlage van Le Monde over het Verdrag van Maastricht heeft gekocht en dat hij uitgesproken opvattingen heeft over Europa, die hij regelmatig met zijn vrienden en studiegenoten bespreekt.

“Op het gebied van buitenlandse politiek en van defensie kan Frankrijk in zijn eentje niets uitrichten. Die opvatting is gebaseerd op de illusie van de grandeur de la France van weleer. Alleen Europa kan invloed uitoefenen in de wereld”, zegt Sebastian met grote stelligheid.

De 46-jarige vuilnisman François daarentegen twijfelt. Hij zal waarschijnlijk "nee' stemmen, zegt hij als hij tegen middernacht in een vrijwel verlaten winkelstraat in het centrum van de stad wacht op de komst van een vuilniswagen. Zittend op een stapel dozen legt hij in zijn oranje overall uit dat hij voorstander is van economische en monetaire samenwerking in Europa (“Non, ik heb niets tegen de EMU”) maar dat hij vindt dat voor de rest de verschillen tussen de landen van de EG moeten blijven bestaan. “Versta me niet verkeerd hè, ik behoor absoluut niet tot extreem rechts. In mijn hart ben ik links, mijn stem is zeker niet gericht tegen Mitterrand”.

François heeft zijn kennis over "Maastricht' vooral opgedaan door naar de televisie te kijken. Op de opmerking dat in het Verdrag van Maastricht helemaal niet staat dat de landen hun identiteit moeten opgeven, zegt hij dat zijn vrouw hem dat ook al een paar keer aan het verstand heeft proberen te brengen. “Zij zal "ja' stemmen”.

Ook de 52-jarige Georges Frêche zal zeker "ja' stemmen. Wat meer is, als burgemeester van Montpellier en als socialistisch afgevaardigde in het Franse parlement heeft hij zich tot gisteravond, net zoals zovele andere nationale en regionale kopstukken uit de socialistische partij, actief ingespannen om zijn landgenoten tot een "ja' te bewegen.

Als "nee' zou winnen, dan ziet het er slecht uit voor Europa en voor Frankrijk, zegt hij vanachter zijn bureau in het moderne, glazen gemeentehuis van Montpellier. Dan blijft er van de EG niet meer over dan “een soort vrijhandelsorganisatie zoals de EFTA”. In dat geval ook zal Duitsland zijn blik op Centraal-Europa richten, en ontstaat er een groot gebied in het midden van Europa dat door de D-mark zal worden beheerst. “De positie van Frankrijk zal dan worden gemarginaliseerd, en dat geldt ook voor Nederland en België”, zegt hij.

"Technopool' Montpellier, zoals de stad zichzelf wel afficheert, is voor een belangrijk deel het werk van de flamboyante Frêche. Die liet de afgelopen vijftien jaar aan de buitenkant van de stad groene bedrijvenparken aanleggen om technologisch hoogwaardige bedrijven en onderzoekscentra uit binnen- en buitenland te lokken. Een groot gedeelte van het centrum, grenzend aan de historische binnenstad, werd de afgelopen jaren afgebroken om plaats te maken voor een luxueuze winkelpassage, hotels, een congrescentrum en een opera. Daarnaast verrees een compleet nieuwe woon/werk-wijk, Antagone, in een overweldigende neo-classicistische stijl.

Frêche heeft van Montpellier kampioen "banenschepper' van Frankrijk gemaakt. Maar Montpellier is een stad met twee gezichten. Wie in het moderne centrum rondloopt, waant zich in een socialistisch paradijs. Maar die ziet tegelijkertijd slecht één kant van de medaille. Want behalve kampioen "banenmaker' is Montpellier paradoxaal genoeg ook kampioen werkloosheid van Frankrijk.

De hoogwaardige banen in de nieuwe industrieën gingen voorbij aan de neus van de "gewone' mensen. In de buitenwijk La Paillade wonen 40.000 mensen, voornamelijk ongeschoolden. De meerderheid heeft geen baan leeft van de bijstand. Daar wonen veel immigranten. Een kwart van de mensen stemt er op het Front National van Le Pen. “Als u een oplossing weet voor dit probleem, dan hoor ik het graag van u”, zegt een ambtenaar van het departement Hérault die, net als alle andere gesprekspartners, voorspelt dat de meerderheid van de bevolking in de streek "nee' zal stemmen.

Ook verder weg van de stad, op het platteland van Languedoc-Roussillon waar extreem links en extreem rechts van oudsher relatief een grote aanhang hebben, sluimert de onvrede. De wijnproducenten zien hoe de markt wordt overspoeld door goedkope tafelwijnen uit Sicilië en dat maakt hen net zoals de boeren afkerig van de EG. “Ze zullen massaal "nee' stemmen omdat ze het gevoel hebben dat ze toch niets hebben te verliezen. De wijnboeren zien dat de noordelijke lidstaten zich toch niet interesseren voor hun problemen. Dat ze zich alleen maar bezig houden met melk. Daarom zeggen ze: wat hebben we met Europa te maken”, zegt Jean-Marie Boisson, hoogleraar economie aan de universiteit van Montpellier.

Anders dan de Denen staan de Fransen au fond niet vijandig tegenover Europa. zegt Boisson. Maar er zijn wel bedenkingen tegen Maastricht. Zoals die van de linkse socialist Chévènement dat de monetaire samenwerking uitsluitend vanuit orthodox monetaristisch perspectief wordt bekeken. Boisson is het met die kritiek eens. “Men heeft de mogelijkheid om te sturen als het goed gaat met de economie. Maar als de economie in een crisis komt, zijn er geen middelen om in te grijpen. De EG heeft immers nauwelijks een budget”.

Toch zal Boisson voor "Maastricht' stemmen. “Een "nee' zou nog erger zijn”, zegt hij. “De EG is de enige manier om invloed uit te oefenen op het Duitse beleid”.

“Nee-stemmers bereiken precies het tegenovergestelde van wat ze zeggen na te streven”, verkondigt Georges Sutra de Germa, op een socialistische bijeenkomst ter verspreiding van het oui in het cultureel centrum Louis Aragon in La Devèze-Béziers, ruim 50 kilometer ten westen van Montpellier. In dit gebied worden de problemen niet gecamoufleerd door een opbloei van high tech bedrijven. Die zijn er niet in de omgeving van Béziers.

Toch luisteren de ongeveer 200 mannen en vrouwen in de zaal met instemming naar de acht sprekers op het podium, die gedurende bijna drie uur ieder hun warme pleidooi voor Europa afsteken. Sutra de Germa, ere-lid van het Europese Parlement, stelt dat het "nee van de nationalisten' er juist toe zal leiden dat de Duitse mark de baas gaat spelen in Europa en dat de Franse frank wordt verzwakt.

Voorzitter Gérard Saumade van het department Hérault houdt de aanwezigen voor dat de regio een speciale rol moet vervullen richting “onze buren” aan de overkant van de Middellandse Zee. Europa betekent voor Languedoc-Roussilon dat de TGV, die nu stopt in Montpellier, moet kunnen doorrijden naar Barcelona en verder. Europa betekent openstaan voor toerisme dat nu al voor een derde van de inkomsten in de streek zorgt. En Europa betekent “dat we onze blik naar het zuiden moeten richten, dat we hulp moeten bieden aan de landen van de Maghreb die economische en demografisch in verschrikkelijke omstandigheden leven. Helpen we ze niet, dan zullen ook wij de gevolgen daarvan te dragen krijgen”.

In het gloednieuwe kantoor van de regionale Kamer van Koophandel en Industrie leggen président Henri Cassan en directeur-général Philippe Dermigny uit dat het bedrijfsleven in Montpellier eigenlijk al niets anders doet dan op Europees vlak te werken. Voor de bedrijven heeft de totstandkoming van de interne markt veel meer directe betekenis dan Maastricht.

Even lijkt het gesprek een doodsaaie wending te nemen, maar dan blijkt plotseling dat ook in dit gezelschap verschillend wordt gedacht over het referendum. “Ik zal "ja' stemmen”, zegt de président. “Ik stem "nee', zegt de directeur-général. Hij vindt dat er geen referendum had moeten worden gehouden omdat nu "Europa' en "Mitterrand' door elkaar worden gehaald. Meer fundamenteel vindt hij het gebrek aan parlementaire controle een reden om tegen Maastricht te stemmen.

“Als we een Europese bank krijgen zoals de Bundesbank, bestaat het gevaar van manipulatie. Er is geen duidelijke parlementaire controle op het beleid van de monetaire autoriteiten”, motiveert de directeur-général.

“Oh, maar ik vind juist dat het monetair beleid beter in handen kan worden gegeven van technocraten dan dat het wordt overgelaten aan de politici”, repliceert de président. “Overigens vind ik ook dat Mitterrand de zaken door elkaar heeft gehaald met een referendum. Maar ik moet kiezen voor Europa. Ik bevind me in dezelfde positie als Chirac”.

Burgemeester Frêche schat dat hij met zijn campagne voor "ja' ongeveer 5 procent van de kiezers extra voor "ja' heeft gewonnen. Maar dan nog zal "nee' in Montpellier en omgeving waarschijnlijk een kleine overwinning behalen. Ondanks het feit dat 80 procent van de ambtenaren op het stadhuis hun burgemeester steunt.