Maas en Waal; Ontzanding moet tot paradijs leiden

Provinciale Staten van Gelderland wezen vorige week Maasbommel in het Land van Maas en Waal aan als zandwinninggebied. Prompt kwamen de ontzanders met een plan voor de herinrichting van het gebied als het zand eruit is gehaald. Maar als het aan de actievoerders ligt, die zich fel verzetten tegen "het gat midden tussen de mensen', blijft het een paradijs op zand.

MAAS EN WAAL, 19 SEPT. Wie zou er in de toekomst niet willen wonen aan de oevers van de beoogde ontzanding in de Gelderse gemeente Maas en Waal? Daar zal, als men de ontzanders verenigd in Industriezand BV mag geloven, een buitenplaats ontstaan met Engelse priëlen, majestueuze landhuizen en machtige loofbomen. Met broedvogelbiotopen en weidevogelgebieden, kwelbossen, moerassen en hooilanden en "natte verbindingen' tussen de natuurkernen. Met vegetatie als het wintergentiaantje, het glazig fonteinkruid, de gele plomp en het gedoornd hoornblad. En met schoon zwemwater, waarin het een genoegen moet zijn het lichaam te dompelen.

Zo staat het in het plan Watergoed, dat Industriezand vorige week ontvouwde en waarmee men waarschijnlijk poogt de instemming van de bewoners van het Land van Maas en Waal en van de publieke opinie in het algemeen te winnen voor de ontzanding in de komende vijftien jaar op een terrein van 330 hectare, met een opbrengst van 33 miljoen ton industriezand. Het gebied ligt bij Maasbommel aan de kant van de Maas.

Maar in wat de bewoners zelf wel noemen “de Derde Wereld van Nederland”, is men ziende blind en horende doof. Voorzitter H. Kraanen van het actiecomité heeft weliswaar de plannen van Industriezand nog niet gezien, “maar die hoef ik eigenlijk ook niet te kennen, want wat ze ook allemaal aan moois presenteren: de ontzanding blijft onzin, niet nodig en gevaarlijk.”

De plannen van Industriezand, een samenwerking van twaalf zandwinningbedrijven, werden vorige week bekend kort nadat een meerderheid van provinciale staten van Gelderland had besloten Maasbommel aan te wijzen als het gebied waar in de toekomst industriezand gewonnen gaat worden. Zelfs de coalitiepartij PvdA stemde na aanvankelijk verzet met de aanwijzing in, maar dat gebeurde pas nadat het CDA had gedreigd het stokpaardje van deze partij, de Waalsprong voor woningbouw aan de overkant van de rivier in Nijmegen, te breken.

Het was er tijdens de vergadering van afgelopen woensdag nogal enerverend aan toegegaan. Actievoerders uit het Land van Maas en Waal hadden zich met touwen vanaf het balkon in de Arnhemse statenzaal naar beneden laten zakken. Vervolgens waren ze in diepe stilte op de grond gaan zitten. Uiteindelijk dwongen ze met hun actie een gesprek af met de voorzitters van de statenfracties. De resultaten waren weliswaar niet noemenswaardig (de aanwijzing bleef van kracht) maar in elk geval sleepten ze er een algemeen aangenomen motie van D66 uit, dat Gelderland in de toekomst niet meer klakkeloos akkoord mag gaan met “de gigantische taakstelling” om zestig procent van de landelijke behoefte aan industriezand te leveren. Voor de rest noemden de actievoerders de woordvoerders in provinciale staten “onbenullen, die niet eens weten waar ze over praten en die zich over de leefbaarheid niet de minste zorgen maken.”

In de plannen van Industriezand, vervat in een aanzienlijke hoeveelheid glimmende rapporten met mooie plaatjes, wordt op één belangrijk onderdeel een wijziging voorgesteld. In plaats van het aanleggen van een schutsluis, waardoor de zandschepen uit en naar de Maas kunnen varen, wordt een lans gebroken voor het aanleggen van een transportband. De hoofdverbindingswegen in het gebied zouden zo onaangetast blijven, de waterkwaliteit optimaal omdat er geen verontreinigd Maaswater binnenkomt en na de ontzanding zal geen sluis of brug achterblijven, die het gebied “blijvend beïnvloeden.”

De actievoerders in het Land van Maas en Waal wijzen erop dat, indien voor de transportband wordt gekozen, er een nieuwe milieu-effectrapportage nodig is omdat bij het schrijven van de bestaande rapportage werd uitgegaan van een schutsluis. Verder zeggen ze te hebben “gescoord” omdat er na lang aandringen een veiligheidsonderzoek is gedaan waaruit blijkt dat er tengevolge van de ontzanding taluds kunnen wegzakken en bresvorming in de dijken kan optreden. Daarmee zal de provincie bij de vergunningverlening in ieder geval rekening mee moeten houden, wat een beperking van de mogelijkheden voor de zandwinningsbedrijven kan betekenen. “We zijn”, zegt voorzitter Kraanen van het actiecomité, “nog lang niet aan het einde van ons Latijn. Ons staan nog ter beschikking: bezwaar maken tegen de streek- en bestemmingsplanwijziging, tegen de ontgrondingsvergunning en tegen de hinderwetvergunning. Al die procedures kunnen nog wel zes tot zeven jaar in beslag nemen en het zou me niet verwonderen dat intussen de politiek heel anders zal gaan denken over het graven van diepe gaten midden tussen de mensen.”

    • Max Paumen