FUNERAIR ERFGOED

Begraafplaatsen als cultuurbezit door Wessel Meijer en Paola Pisu, redactie 63 blz., geïll., Vereniging de Terebinth Utrecht 1992 (030-334493), f 19,90 gironr 621645 te Zwolle ISBN 90 74455 01 8

We moeten niet verwonderd opkijken als over enige tijd op diverse begraafplaatsen groepjes mensen rondscharrelen, gewapend met zaklantaarns, borstels, vegers, zakmessen, spiegels en ijzeren staven. Het zijn geen grafschenners - integendeel. Als ze ook nog een duimstok, camera, potlood en papier bij zich hebben, gaat het ongetwijfeld om lezers van Begraafplaatsen als cultuurbezit, die bezig zijn met een inventarisatieproject.

Dit boekje is uitgegeven door De Terebinth. De naam is ontleend aan de Pistacia Terebinthus, een boom die van oudsher "het eeuwige' symboliseert. De vereniging spant zich al een aantal jaren in voor de bescherming en het behoud van begraafplaatsen en kerkhoven. In het verleden zijn er volgens de vereniging teveel van dergelijke verzamelplaatsen van cultuurbezit ten prooi gevallen aan stadsvernieuwing of gesneuveld bij het opstellen van bestemmingsplannen. En dat is zonde. Niet alleen vanwege de landschappelijke functie - sommige begraafplaatsen zijn prachtige parken, ontworpen door vermaarde landschapsarchitecten als Zocher en Copijn - maar ook vanwege unieke grafmonumenten, of gedenktekens van personen die in de lokale of nationale geschiedenis een rol hebben gespeeld.

In een aantal gevallen hebben acties van Terebinth al tot gevolg gehad dat overheden hun beleid en hun plannen aangepast hebben. In Den Haag zijn grafmonumenten van de Gemeentelijke Begraafplaats op de monumentenlijst geplaatst. Het is niet teveel gezegd dat dank zij de inspanningen van de Terebinth het inzicht steeds meer terrein wint dat begraafplaatsen een uniek cultuurbezit vormen. Om wat er nog over is te beschermen, is het in eerste instantie noodzakelijk te inventariseren. Terebinth geeft met dit boekje daartoe een stevige aanzet. Het eerste deel is een algemene inleiding over verschillende typen begraafplaatsen, gebruikte materialen, vanitas-symbolen en vormgeving. Aardig om te lezen voor beginnende kerkhoftoeristen, die nu iets meer te weten kunnen komen over de symboliek achter lelies, papavers, taxus en aronskelk en de betekenis van vleermuizen, slangen en uilen.

Maar het gaat de Terebinth vooral om het tweede deel. Daarin geeft de vereniging een uitgebreide handleiding voor inventarisatie. De handleiding is bedoeld voor beheerders en bestuurders, maar ook voor cultuurhistorici, kunstenaars, steenhouwers en genteresseerde omwonenden. De methode wordt stap voor stap uitgelegd en beschreven. Achterin is een door de Vereniging de Terebinth ontwikkeld inventarisatieformulier opgenomen.