Een zandloper van duizend kilo

De grootste en langstlopende zandloper ter wereld staat nu in Japan. Hij moet als trekpleister fungeren in een futuristisch vrijetijdspark in Nima, een plaatsje aan de westkust van het hoofdeiland Honshu. De zandloper is vijf meter hoog, heeft een diameter van één meter en bevat duizend kilo zand. Hij hangt in een stalen frame, in een piramidevormig gebouw dat sterk doet denken aan de glazen piramide boven de ingang van het Louvre in Parijs.

De zandloper is gemaakt in de beroemde Schott Glaswerke in Mainz. Aanvankelijk wilde men proberen het gevaarte uit één portie glas te blazen. Toen dit niet lukte, werden beide helften afzonderlijk gemaakt en pas daarna via een halsje met een binnendiameter van 0,8 millimeter aan elkaar gelast. De hoofdopdrachtgever, Tokoejoe Kosakoesjo in Tokio, was over het resultaat zeer tevreden.

Zandlopers werden vroeger gebruikt voor het meten van vrij korte tijdsintervallen, meestal kleiner dan een uur, waarbij aan de nauwkeurigheid gewoonlijk geen hoge eisen werden gesteld. Maar er waren ook uitzonderingen. Zo zijn er zandlopers geweest die tot twaalf uur konden "lopen'. De zandloper in Nima spant echter de kroon: hij loopt 365 dagen aan één stuk. In die tijd wurmen zich 640 biljoen zandkorreltjes door het verbindingsbuisje heen.

Het strand van Nima is bekend van zijn "zingende zand': het maakt een hoog geluid als men er overheen loopt, net zoals bij ons soms de sneeuw doet. Maar voor de zandloper bleek dit zand toch niet geschikt. Aan de noordkust van het eiland werd een betere kwaliteit gevonden. Na wassen, zeven en chemische behandelingen kreeg men mooie korreltjes met bijna éénzelfde diameter: 0,1 tot 0,15 millimeter.

De doorstroming van het zand wordt gemeten met een lasersensor. Door het variëren van de druk in de twee helften kan die snelheid worden bijgeregeld. Zo wordt bereikt dat de bovenste helft zijn inhoud in precies 365 dagen ledigt in de onderste helft. In een schrikkeljaar moet het zand een pietsje langzamer stromen. Op de laatste dag van december wordt de zandloper met behulp van een elektromotor plechtig omgedraaid.

De tot voor kort grootste zandloper staat voor de ingang van het Natuurhistorisch Museum in Mainz. Hij werd in 1984 gebouwd, eveneens door Schott, ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van die onderneming. Deze zandloper heeft een grootste diameter van 60 centimeter, loopt één uur en kan niet worden bijgeregeld.