De koekjesoorlog om het Witte Huis; Wie is de beste First Lady?

De duivelskunstenaar in Republikeinse propaganda, Roger Ailes, kwam in een Washingtons hotel toelopen op Hillary Clinton, de vrouw van zijn politieke tegenstander. Hij schudde haar de hand en stelde zich voor. Toen zij de naam hoorde van deze vriendelijke, dikke meneer, moest ze even slikken. ""Zo, u bent dus Roger Ailes?'' Maar ze herstelde zich snel en ze presenteerde hem een plastic zak met de woorden: ""Hier, neem wat koekjes. Ik heb ze zelf gebakken.''

Haar tegenstanders hebben haar weten om te kneden tot koekjesbakster. Van de Lady Macbeth in conservatieve ogen werd ze de "getemde feeks'. Een van Amerika's honderd briljantste advocaten moest plotseling bewijzen dat ze de ideale zachte vrouw is, in een onderdanige, dienende rol voor Bill Clinton, president in spe. Met de ambitie en ijver die haar eigen zijn, heeft de 44-jarige Hillary gewerkt aan haar nieuwe imago. Ze draagt geen samurai-achtige haarbanden meer. Bij campagneverschijningen kijkt ze met een poezige glimlach naar haar man en zegt ze nauwelijks een woord. Maar haar populariteit, aanvankelijk gering, vertoont nu, mede door de brute aanvallen van de Republikeinen op de ""radicale feministe'', een licht stijgende lijn.

Door haar scherpe commentaar viel ze niet in de gratie bij het Amerikaanse publiek. Ze dekte haar man tegen beschuldigingen van overspel maar zei dat ze dat niet deed in de zin van het liedje Stand By Your Man van Tammy Wynette. Er kwam kritiek op de deelstatelijke lobby-activiteiten van collega's in het Arkansaanse advocatenkantoor, waar ze als vrouw van de gouverneur partner was. Ze reageerde met de opmerking dat ze ook van de advocatuur had kunnen afzien, thuis had kunnen blijven, ""koekjes bakken, theevisites organiseren, maar ik besloot om mijn vak te doen''. Er volgden veel woedende reacties van huisvrouwen, die het zich persoonlijk aantrokken. Sindsdien heeft ze zich met grote gedrevenheid gestort op koekjesrecepten, alsof het ging om een van de grote rechtzaken waarin ze heeft gepleit.

Het maandblad Family Circle organiseerde een wedstrijd tussen haar en First Lady Barbara Bush. Wie heeft het beste recept? De briefschrijvers moesten beslissen. De Bush-koekjes waren eigenlijk lekkerder maar ook botervet. Hillary had een echt yuppie-recept: matige zoetheid, havermout en niets van de overheerlijke cholesterolsoorten. Haar man heeft al moeite met zijn uitdijende, bolronde buik. Bij toespraken voor vrouwengroepen spoorde Hillary haar gehoor aan om toch vooral naar Family Circle te schrijven om op haar recept te stemmen. ""Elke kleine symbolische poging, elk klein beetje helpt'', zei ze. Hillary's moderne recept won bij een voorproefje van de calorievrezende lezers van de Atlanta Constitution, maar later liet Barbara Bush weten dat het recept met een halve kop boter valselijk aan haar was toegeschreven. Het was van haar vorige kok. Haar woordvoerster kwam met een nieuwe instant-havermout-versie waarbij de boter-inzet werd verdubbeld tot een hele kop.

Terugslag

De koekjesoorlog is de enige die Hillary kan winnen. Want in de eigenlijke "mamma-oorlog' werkt het ouderwetse recept van de 67-jarige Barbara nog steeds feilloos. De grijze, opofferingsgezinde oma op de Olympus van het Witte Huis oefent veel grotere aantrekkingskracht uit dan de getemde topjuriste. Ook nu Bush onderaan hangt in de opiniepeilingen, scoort zij zelfs aanzienlijk hoger dan tegenkandidaat Clinton. President Bush schuift zijn zogenoemde "zilveren vos' naar voren als zijn belangrijkste campagnetroef.

Het succes van de First Lady openbaart een tweeslachtigheid van de Amerikanen ten opzichte van de geëmancipeerde generatie vrouwen na haar. Juist omdat in Amerika de werkende vrouw met kinderen - vaaak uit geldgebrek - veel gewoner is dan in Nederland, is men beter op de hoogte van de schaduwzijden van het ideaal. Volgens de schrijfster Susan Faludi is er zelfs sprake van een georganiseerde reactie op vrouwenemancipatie (Backlash; the undeclared war against American women). Toch komt de terugslag niet alleen van de conservatieve reactie maar ook van carrièrevrouwen zelf. Succesvolle vrouwen met volledige banen en goede kinderopvang vechten met hun schuldgevoelens. Duobanen en kinderopvang zijn even schaars als in Nederland en anders dan in Nederland is het werk een strijd zonder zekerheden. Sommige geslaagde carrièrevrouwen hebben de strijd om goede kinderopvang, regelmatige werkuren en quality time zelfs opgegeven voor het full-time-moederschap.

Volgens verschillende peilingen wil een meerderheid van de werkende vrouwen liever geen baan hebben als hun man meer zou verdienen. Anderzijds wil zeker een derde van de huisvrouwen een baan. De Amerikaanse term housewife is inmiddels vervangen door homemaker. Veel full-time-moeders hebben geen vrede met hun status en vinden dat ze hun keuze moeten verdedigen, hetgeen aanleiding gaf tot de zeer publieke rol van de echtgenotes in de verkiezingswedloop en de koekjesoorlog tussen een voorbeeldige huisvrouw en een voorbeeldige carrièrevrouw. Klassetegenstellingen spelen ook een rol. Hillary Clinton heeft zichzelf ten volle kunnen ontplooien in haar functies, terwijl veel banen saai zijn. ""Ik heb misschien minder opleiding maar ik ben even slim als u'', zo vatte countryzangeres Tammy Wynette de populistische rancune samen.

Een huismoeder, die in therapie is, klaagde tegen de New York Times dat ze zich altijd zo naar voelde in tegenwoordigheid van een carrièrevrouw met voorbeeldige kinderen. ""Ik denk dat er verwachtingen zijn. Als je al je tijd aan de kinderen besteedt, dan zouden ze zich voorbeeldig moeten gedragen. Ik word letterlijk hels tegen mijn kinderen, niet omdat hun gedrag zo schandelijk was maar omdat ik me vernederd voelde. Ik heb het gevoel dat dit mijn baan is.''

Depressie

Ook Barbara Bush heeft een periode van zware depressie doorgemaakt. ""Plotseling had Women's Lib mij het gevoel gegeven dat mijn leven was weggegooid'', bekende ze in een interview. Haar depressie was in 1976, toen haar man terugkeerde naar Washington van zijn ambassadeurschap in China om het directeurschap van de CIA te aanvaarden. In het besloten Peking waren George en Barbara op elkaar aangewezen en had ze een belangrijke representatieve functie als ambassadeursvrouw. Maar zijn CIA-taak vervulde George Bush alleen en het vergde lange uren. George adviseerde zijn vrouw om in therapie te gaan, maar als vrouw van haar generatie vond ze dat ze er zelf uit moest komen.

Ze reisde het land rond met dia's over China. En ze stortte zich in een nationale campagne tegen analfabetisme, een politiek veilige bezigheid, toen haar man in 1978 zijn presidentiële plannen voor 1980 maakte. Het werd het vice-presidentschap onder Ronald Reagan en sindsdien is ze niet meer uit het nationale beeld weggeweest.

Barbara komt vaak op het dilemma "baan of thuis blijven' terug. In 1990 protesteerden de studentes van het vrouwelijke Wellesley college tegen een spreekbeurt van haar, omdat zij haar vooraanstaande positie niet zelf maar via haar man had verworven. Aan de hand van de gelijkenis van de meermin die op niemand leek, hield zij de studentes in een geestige toespraak voor dat ze hun levenskeuze niet door de buitenwereld moesten laten bepalen. ""Aan het eind van uw leven, zult u nooit betreuren dat u een extra examen niet hebt gehaald, één extra rechtzaak niet hebt gewonnen of een extra deal niet hebt gesloten. U zult wel treuren over de tijd die u niet met uw echtgenoot, uw kind, of uw ouder hebt doorgebracht'', zei Barbara Bush in Wellesley.

Hillary Clinton verwierp dit afgelopen juni bij haar commencement address voor Wellesley, waar zij anders dan dropout Barbara, zelf heeft gestudeerd. ""Voor mij zijn de elementen van evenwicht, gezin, werk en dienstverlening het belangrijkst. Als puntje bij paaltje komt, dan zijn het de mensen in je leven, de vriendschappen die je vormt en de verplichtingen die je aangaat, die je leven vorm geven.'' Barbara Bush heeft tijdens de Republikeinse conventie geprobeerd om de twee partijen in de koekjesoorlog met elkaar te verzoenen. ""Ik kan u allemaal zeggen: u doet het goede'', zei ze tot zowel werkende moeders als huisvrouwen.

Second Lady Marilyn Quayle had een uur eerder nog gezegd, dat vrouwen niet van hun ""essentiële natuur willen worden bevrijd'', namelijk thuis voor de kinderen zorgen. Marilyn Quayle zelf heeft weliswaar haar baan in de advocatuur opgezegd, maar ze gaat wel elke dag naar haar met stafleden uitgeruste zes-kamer-kantoor, tegenover dat van haar man, de vice-president voor wie ze politiek manager is. Bovendien ging ze op publiciteitstournee door de VS voor Embrace the Serpent, het Washingtonse detectiveboek dat ze in haar luttele vrije tijd met haar zus wist te schrijven.

Popmuziek

In temperament lijkt Marilyn Quayle op Hillary Clinton. Hoewel ze zich voor het gehoor van de Republikeinse conventie van de Clintons distantieerde, is ze duidelijk van dezelfde generatie, al is ze de rechts-evangelische richting ingeslagen. Om op tijd te zijn voor haar examen voor de balie van Indiana liet ze haar bevalling in het ziekenhuis kunstmatig opwekken. Ze maakt een harde indruk en het lijkt wel of zij de carrière van haar man regisseert. De vrouw van de Democratische vice-presidentskandidaat, Tipper Gore, heeft zich net zoals Barbara Bush gewijd aan de loopbaan van haar man en haar vier kinderen. Maar Tippers campagne tegen obscene teksten in popmuziek zou Barbara al te controversieel zijn. Dat betekent niet dat Barbara Bush alleen theevisites aflegt, integendeel.

Afgelopen maand werd er verbaasd gereageerd op artikelen in Vanity Fair en de New Republic, omdat ze afweken van het stereotiepe beeld van de vriendelijke, afzijdige oma Bush, volgens eigen zeggen ""de vrouw met het meeste geluk in de wereld, onverdiend''. Mevrouw Bush heeft een scherp politiek oordeel en bemoeit zich actief met de loopbaan van haar man. Haar uitspraken en optreden zijn zorgvuldig gedoseerd. Als een leeuwin bewaakt ze het imago van Bush. Haar kritische frons wordt gevreesd door stafleden van het Witte Huis. Bedreven domineert ze journalisten. Wie te kritisch bericht, krijgt geen toegang. ""We blijven u volgen!'', sprak ze dreigend tegen een televisie-interviewster die ze te eenzijdig, Democratisch gezind vond. Haar ijzeren controle is haar pers ten goede gekomen. Pas dit jaar durfde het weekblad New Republic haar aan te duiden met ""crypto Nancy Reagan op platte schoenen''.

Voor de aanvang van het verkiezingsseizoen zou mevrouw Bush tevergeefs hebben ingepraat op haar man om ermee op te houden. Het moet dit najaar nog blijken of dat van een vooruitziende blik getuigde. Maar in 1988 was ze wel doorslaggevend in de keuze voor een keiharde advertentie tegen Bush' rivaal in de voorverkiezingen, Senator Robert Dole. Ze reist het land rond voor haar campagne tegen het analfabetisme en ze bezoekt soepkeukens en ziekenhuizen waar aids-patienten liggen. Haar sociale bewogenheid fungeert als een politiek gordijn voor de binnenlandse passiviteit van haar man.

Ze schrapte het gevaarlijkste schiettuig van de lijst van vrij te bezitten vuurwapens. Ze zorgde ervoor dat de conservatieve chef staf, John Sununu, werd ontslagen. Daarvoor oogstte ze heel wat minder verontwaardiging dan haar voorganger Nancy Reagan, toen die voor het ontslag van de incompetente chef staf, Donald Regan, zorgde. Ook Barbara's herinrichting van het Witte Huis heeft weinig reacties opgeroepen in de roddelrubrieken, evenmin als het wat opzichtige dagboek van haar hond over het dagelijkse leven in het Witte Huis.

Zelfvertrouwen

Mevrouw Bush lijkt zo discreet. Ze bezit de patriciërsstatus, waar Nancy zo zichtbaar naar snakte. Amerikanen worden verlegen bij iemand met klasse en schrikken terug voor kritiek uit angst voor ontmaskering. In een van haar eerste toespraken als first lady stak ze de draak met haar ruime maten en haar eenvoudige mantelpakjes om het contrast met haar anorectische voorgangster in geleende Oscar-de-la-Renta-kleren extra te laten uitkomen. Toch draagt Barbara ook pakjes en jurken van de beste mode-ontwerpers, maar het lijkt voor haar met haar natuurlijke zelfvertrouwen bijna een geboorterecht.

Barbara Pierce werd in het stadje Rye in de deelstaat New York geboren. Haar vader was iets hoogs in de uitgeverij van onder andere Mc Call's magazine, dat meisjes aanraadde om zo gauw mogelijk een man te strikken. George Bush was de eerste man die ze had gekust. ""Mijn kinderen braken als ze het weer horen'', pleegt ze te zeggen met de typerende zelfspot. Ze was Bush tegengekomen bij een feestje voor jongens en meisjes van nette families, een paar weken na de Japanse aanval op Pearl Harbor. Sindsdien heeft ze zich met ijzeren zelfsdiscipline en wilskracht geheel in zijn dienst gesteld.

Ze maakte haar academische opleiding aan het Smith college niet af en trouwde in 1945, waarna marine-piloot George naar de Stille Zuidzee afreisde. Barbara heeft altijd de lasten moeten dragen van de carrière van haar man. Ze kreeg zes kinderen, van wie er een na negen maanden dokteren aan leukemie stierf, en ze verhuisden in zes jaar vijf keer, van Connecticut naar plaatsen in Texas, steden in Californië en weer naar Texas.

Bush heeft met de meeste politici gemeen dat hij graag aardig wordt gevonden. Hij zegt de prettige, populaire dingen, Barbara heeft de onaangename boodschappen. Hij kon na zijn werk thuis komen en tegen Barbara zeggen dat er in het weekeinde 50 man zouden komen voor de barbecue, zonder zich af te vragen hoe dat allemaal in zijn werk zou gaan. Barbara klaagde dan, maar regelde het. Ze was de perfecte huisvrouw, met het schoonste huis en de meest uitvoerige verjaardagsfeestjes voor kinderen. Ze deed mee met twee vergeefse senaatscampagnes van haar man en ze vervulde haar publieke taak als echtgenote van Congreslid Bush. Ze raadde haar man af om tijdens de Watergate-periode voorzitter van de Republikeinse partij te worden, maar als trouw voetsoldaat voor Nixon aanvaardde hij het toch.

De jaren waren haar eerder aan te zien dan haar man. Toen ze de veertig was gepasseerd, was ze geheel grijs en al wat gerimpeld van het droge klimaat in Texas. Haar man George had daarentegen nog diezelfde lange, jongensachtige gestalte met dat donkerblonde haar. Sindsdien heeft ze zich gewapend met zelfspot. Ze was zich ook bewust van zijn aantrekkelijkheid voor andere vrouwen, een permanente dreiging in de politiek. Soms leek het alsof ze met haar zoon was getrouwd. En dan een zoon die altijd weg is, als het niet voor zaken is of voor politiek, dan wel voor de speedboat, golf of tennis. Hij is te rusteloos voor een intiem etentje samen. Hij wil dingen doen met anderen. Barbara Bush leerde golf, maar ze speelt te slecht om met hem mee te doen. Zo is het doel van haar leven, het object van haar eeuwige bewondering, vaak onbereikbaar. Daarom zegt ze dat ze net zo lief de herfstdagen van haar leven buiten het Witte Huis zou doorbrengen, met George uiteraard.

Wegbereider

Toch is dank zij het presidentschap haar rol zichtbaar geworden. Nu is zij plotseling de meest populaire van het echtpaar, en president Bush moet haar gebruiken voor zijn herverkiezingscampagne. In verkiezingstoespraken citeert hij ""mijn favoriete politieke filosofe Barbara Bush''. Hij dreigt verslaggevers met de toorn van ""de zilveren vos''. En zij is zijn wegbereider geworden. Zij was het die de kandidatuur van Bush in de deelstaat New Hampshire kwam aanmelden, omdat niemand haar durfde uit te jouwen. En zij had ook de taak om het ultra-conservatieve Republikeinse partijprogramma te nuanceren voor gematigde kiezers door te zeggen dat abortus er niet in thuis hoort. Zij heeft als taak om gematigde kiezers aan boord te houden. Het is ironisch, omdat vroeger haar man altijd de bijval en blijdschap mocht oogsten.

Hillary Clinton moet rekening houden met de gevoelens die Barbara zo populair maakten. Zij had eerst haar eigen naam, Rodham, gehouden, maar toen haar man de verkiezingen verloor na zijn eerste termijn als gouverneur, nam ze op aanraden van politieke adviseurs zijn naam aan. Ze ging mantelpakjes dragen, verwisselde haar bril voor contactlenzen en liet haar haar blonderen om meer te lijken op het Amerikaanse schoonheidscliché. Maar anders dan Barbara Bush wil ze een duidelijke verantwoordelijkheid hebben als haar man president wordt. Daarin laat ze zien uit wat voor generatie ze komt.

Het doet soms denken aan Eleanor Roosevelt, die grotere politieke vrijheid kreeg nadat ze het overspel van haar man had ontdekt. Hillary Clinton heeft zich over het scandaleuze verleden van haar man heen gezet om zich helemaal in de campagne te werpen. Ook in Arkansas had ze naast haar baan in de advocatuur onbetaalde politieke verantwoordelijkheid. Als voorzitter van een onderwijscommissie voerde ze campagne voor het onder leraren niet populaire onderwijshervormingsprogramma van haar man. Voor het eerst moesten leraren proeven van bekwaamheid afleggen.

Nu honen conservatieve tegenstanders al het "co-presidentschap', waarbij niemand weet wie er nu eigenlijk de baas is. ""Als de vrouw een te sterke of te intelligente indruk maakt, maakt ze de man tot een sul'', smaalde oud-president Nixon, wiens vrouw nooit meer was dan glimlachende achtergrond, in stilte lijdend onder de schande van Watergate.

Astronaut

Bill Clinton heeft altijd gehouden van sterke, zelfstandige vrouwen. Ze zijn overal aanwezig in zijn campagne-organisatie. Zijn moeder, twee maal weduwe, is zijn voorbeeld. In de rechtenfaculteit van Yale was Clinton meteen onder de indruk van Hillary Rodham en bleef hij naar haar staren tot ze een boek naar zijn hoofd gooide. Hillary komt uit een welgestelde, Republikeinse voorstad van Chicago. Haar vader was aanhanger van de conservatieve presidentskandidaat Barry Goldwater. Haar ouders hadden geen dubbele standaard voor jongens of meisjes en ze wilde astronaut worden. Hillary kreeg een progressieve impuls bij haar werk in kerkelijk verband voor daklozen en arme kinderen in de binnenstad van Chicago. Daar zag ze ook voor het eerst de zwarte dominee Martin Luther King preken. Het progressieve Wellesley college in Massachusetts veranderde haar in een Democraat, de enige daad van protest tegen haar ouders.

Na Wellesley, waar ze voorzitter was van de studentenraad, werkte ze voor het Children's Defense Fund, studeerde ze rechten aan de universiteit van Yale en daar ontmoette ze Bill. Ze werkte in 1974 in Washington voor de Watergatecommissie van het Huis van Afgevaardigden. Terwijl ze met haar juridische talent gemakkelijk bij de beste advocatenkantoren van Washington of New York zou kunnen komen, volgde ze Bill naar Arkansas, waar ze doceerde aan de plaatselijke universiteit. Ze werd partner bij Rose, de topfirma van Arkansas en kreeg commissariaten bij grote bedrijven. Ze verdient vijf keer zoveel als haar man, die als gouverneur van een arme deelstaat het salaris heeft van een ervaren autofabrieksarbeider. Ze is welsprekend en kan zich spontaan tot een zaal richten. Maar sinds haar volgens sommigen tè dominerende toespraak bij de voorverkiezingsoverwinning in haar geboortestaat Illinois doet ze er in tegenwoordigheid van haar man het zwijgen toe.

Hillary is de advocate, die de tegenstelling aanscherpt, Bill Clinton de verzoenende politicus, die zegt wat iedereen wil horen. Hillary heeft in veel bekende juridische tijdschriften gepubliceerd, vooral over kinderrecht. Tot dit jaar was ze medevoorzitter van het Children's Defense Fund. Ze bepleitte onder andere het afschaffen van de minderjarigheid voor kinderen, zodat ze gemakkelijker een proces kunnen aanspannen tegen hun ouders in gevallen van verkeerde stiefouders of weigering van bepaalde medische behandeling. Dit standpunt was kannonnenvlees voor de conservatieven tijdens de Republikeinse conventie.

Hillary is ook feministe. Als onderwijshervormster heeft ze gepleit voor meer vrouwelijke schoolhoofden, omdat vrouwen meer gevoel voor de kinderen zouden hebben. Het enige punt waarop ze publiekelijk van mening verschilt met haar man, is haar oppositie tegen de plicht tot het in kennis stellen van de ouders bij abortus van minderjarigen. In de eerste jaren van zijn gouverneurschap gebruikte Clinton het intellect van zijn vrouw als verkiezingsargument: Buy one, get one free. Bij de huidige verkiezingscampagne is hij daar voorzichtig mee. ""U moet eigenlijk president worden'', zeggen supporters van Hillary. ""Als u mij wil hebben, moet u op mijn man stemmen'', antwoordt ze dan.

Onder een mogelijk presidentschap van haar man wordt ze waarschijnlijk onbezoldigd voorzitter van een beleidscommissie voor een onderwerp als onderwijs. In het kabinet kan ze niet plaats nemen. De matig populaire vrouw van president Carter, Rosalynn Carter, nam zelfs actief deel aan bijeenkomsten van het kabinet. Carter besprak alles met haar.

Ook Clinton zegt vaak tegen zijn staf: ""Leg het even aan Hillary voor.'' Ze heeft al geleerd om zich voorzichtig van haar taken te kwijten. Ooit zei ze in een bui van realisme: ""Een man is assertief maar een vrouw is bazig, een man is trots maar een vrouw is arrogant.'' Daar zullen haar vrouwelijke rivalen het hartgrondig mee eens zijn.

Barbara's nieuwe recept

Meng 1 kop boter met 1 kop suiker en 1 kop bruine suiker. Voeg 2 geklopte eieren toe.

Voeg toe na zeven: 2 koppen bloem, 1 theelepel bakpoeder, 1 theelepel zout.

Meng er dan 2 koppen instant havermout, 2 theelepels vanillesuiker en 1,5 ounce halfbittere (semisweet) chocoladebrokjes door.

In 10 minuten op ingevet bakblik goudbruin bakken in oven op 175 graden C.

Hillary's chips

1,5 kop bloem met 1 theelepel bakpoeder en 1 theelepel zout zeven. 1 kop plantaardige margarine, 1 kop lichtbruine basterdsuiker, 1/2 kop witte suiker en 1 theelepel vanillesuiker in grote kom tot romig kloppen en 2 geklopte eieren toevoegen. Daarna de bloem en 2 koppen instant havermout en een pakje chocolade chips er door roeren.

In 8 tot 10 minuten goudbruin bakken in oven op 175 graden C.

1 kop (cup) is ong. 236 ml

1 ounce is ong. 28 gr.