"We moeten ons eigen Europese huis op orde brengen'; Kok wil Europees asielbeleid; Engholm: we moeten ergens grenzen trekken

BERLIJN, 18 SEPT. Het probleem van het groeiende nationalisme en onderdrukte minderheden moet op de problemenlijst van alle sociaal-democratische partijen bovenaan staan. Aldus PvdA-leider en vice-premier Kok gisteren tijdens de vergadering van de Socialistische Internationale in Berlijn. “De val van de Berlijnse muur heeft een tweebaansweg geopend. Die weg moeten we openhouden,” zei hij tot de ruim zeshonderd socialistische gedelegeerden. Vreemdelingenhaat en racisme mogen volgens hem niet de overhand krijgen.

Sociaal-democratische partijen moeten het asielrecht in een Europese context harmoniseren. “Een Europese coördinatie kan het beste voorkomen dat de diverse lidstaten van de EG hun verschillende wettelijke procedures gaan verscherpen”, aldus Kok. Hij vindt dat de bescherming van minderheden het belangrijkste punt moet zijn op de politieke agenda van de Europese sociaal-democratische partijen. “Het is volstrekt duidelijk dat onze poging een effectief beleid voor asielzoekers te ontwerpen, nauw verbonden is met een Europese unie. We moeten in staat zijn ons eigen Europese huis op orde te brengen, anders is al het andere niet meer geloofwaardig.”

De opmerkingen van Kok klonken als muziek in de oren van SPD-leider Björn Engholm, die sinds kort pleit voor selectiever toelatingsbeleid voor asielzoekers. Zijn partijgenoot, de premier van de Duitse deelstaat Saarland Oskar Lafontaine, vindt dat het individuele asielrecht moet worden beëindigd, een standpunt waarmee hij niet meer ver van de christen-democratische CDU verwijderd is. Andere prominente SPD-leden, zoals Hans-Jochen Vogel, vinden echter dat het recht op asiel onverminderd in de Duitse grondwet verankerd moet blijven.

Na enig aandringen is de SPD-leider bereid wat meer te zeggen over de specifieke problemen in zijn partij ten aanzien van het asielrecht. “Er moet een scheiding komen tussen de politieke en economische vluchtelingen”, aldus Engholm in een hoek van de Rijksdag die omringd is door portretten van de vroegere SPD-leider Willy Brandt. “Als we niets aan het asielrecht veranderen, zal er over korte tijd in Duitsland geen asielrecht meer zijn. Dan is het weggespoeld door de aantallen.” Duitsland heeft het afgelopen jaar circa 1,5 miljoen asielzoekers opgenomen, onder wie ruim tweehonderdduizend mensen uit het voormalige Joegoslavië. Volgens de SPD-leider is het bijna niet mogelijk nog meer mensen te herbergen. “Weet u wel wat er in november gebeurt? Dan begint de "Zwangszuweisung'. Dan moet ik in mijn deelstaat Schleswig-Holstein gemeenten aantallen asielzoekers gaan toewijzen. Dan moeten scholen, hallen en gymnastiekhallen verplicht worden afgehuurd om mensen onder te brengen. We kunnen in de winter toch niemand op straat laten bivakkeren.”

Engholm wijst er met nadruk op dat Duitsland bezig is vol te lopen, en de buurlanden moeten bijspringen. “We moeten ergens grenzen trekken”, zegt hij. “Ik vind dat het asielrecht in de grondwet moet blijven voor de echte politieke vluchtelingen. Dat kan dan alleen als we een lijst maken met landen waar echt vervolgd wordt en landen die democratische verhoudingen kennen”, aldus Engholm. “Ik heb in mijn eigen deelstaat Poolse burgers die politiek asiel vragen. Zijn er in het Polen van Lech Walesa dan politieke vluchtelingen? Als we niet ergens een streep trekken, dan is er ook geen ruimte meer voor de mensen die echt worden vervolgd, zoals de Koerden.” Engholm laat de juridische marsroute nog een beetje in het midden. Het is echter duidelijk dat hij het omstreden grondwetsartikel 16 voor politieke vluchtelingen wil handhaven, maar de rechtspraktijk wil verscherpen. “Alle plaatsen zijn in Duitsland bezet”, zo voegt hij er met klem aan toe. “Het probleem van asielzoekers is niet alleen een Duits, maar ook een Europees probleem.”

Bij zijn geestverwanten uit Engeland en Frankrijk stuit Engholm voorlopig op dovemansoren. De Fransen nemen weinig vluchtelingen op uit Joegoslavië, en de Britten bijna geen enkele. De laatsten zijn vrijwel alleen bezorgd over de hoge rente in hun eigen land. De leider van de Labour Party, John Smith, verwijt de Duitsers de problemen van de hereniging af te wentelen op Europa. “De Duitse hereniging ligt aan de basis van de financiële problemen in Europa”, aldus Smith in zijn toespraak. “De rest van de EG is gedwongen om mee te betalen aan de kosten van de Duitse eenheid. Dat vertraagt de economische groei in alle andere EG-lidstaten zoals Engeland”, aldus Smith in de Rijksdag.

Voor de SPD-delegatie zijn dergelijke opmerkingen pijnlijk, te meer omdat zij niet verantwoordelijk zijn voor de wijze waarop de Duitse eenheid tot stand werd gebracht. Zij worden echter wel vaker aangesproken op de groeiende onvrede in het oosten van Duitsland. “We begrijpen het Duitse probleem”, aldus Smith, “maar we zijn toch niet gedwongen te accepteren hoe het nu wordt behandeld”.

PvdA-leider Kok pleitte daarentegen voor een “eerlijke verdeling van de lasten in Europa”: hij vindt dat de PvdA de SPD moet bijstaan in het vraagstuk van de steeds groeiende migratiestromen. “Duitsland heeft Europese steun nodig. Ik vind een humaan beleid van integratie essentieel. Maar tegelijk moet je letten op een restrictief toelatingsbeleid. Je moet ergens een streep trekken.” Hij noemt de koers van Engholm, die in feite indruist tegen een in de SPD lang gekoesterd taboe dat iedereen recht heeft op een individuele asielaanvraag, "moedig'. Kok: “Hoe duidelijker je een grens trekt, des te meer kun je de mensen die echt recht hebben op asiel in je maatschappij integreren.”

Volgens de PvdA-leider doet Nederland al veel om een isolement van Duitsland inzake de opvang van vluchtelingen te voorkomen. “Als je kijkt op de kaart dan zie je dat Nederland, na Duitsland, de meeste opvang verzorgt. We doen veel aan opvang in Nederland en ook aan het onderbrengen van vluchtelingen in de regio”, aldus Kok. “Menig ander land in de EG zou naast de gebruikelijke kritiek op de gebeurtenissen in Duitsland een bijdrage kunnen leveren aan het verminderen van de druk door ook zelf meer asielzoekers op te nemen.”