Rome lanceert bezuinigingsplan van bloed, zweet en tranen

ROME, 18 SEPT. In een poging snel het vertrouwen in de lire te herstellen heeft premier Giuliano Amato gisteren een ingrijpend bezuinigingsplan gepresenteerd “dat de manier van leven van de Italianen verandert”.

Het kabinet wil volgend jaar het enorme, uit de hand gelopen begrotingstekort, de hoofdoorzaak van de druk op de lire, terugbrengen met 40 procent. Hiervoor is de hardste ingreep nodig sinds de oorlog: 92 biljoen lire, ongeveer 130 miljard gulden.

“De staat stopt ermee alles aan iedereen te geven”, zei Amato op een persconferentie. Terwijl de bezuinigingsoperaties onder het voorgaande kabinet van premier Andreotti vaak op niets uitliepen, wil Amato een aantal structurele maatregelen nemen. Er wordt sterk gekort op de pensioenen en de gezondheidszorg, zelfstandigen worden gedwongen belasting te betalen en er komt een loon- en personeelsstop voor ambtenaren.

De maatregelen maken deel uit van de begroting voor 1993, die op details nog moet worden uitgewerkt. De plannen moeten het vertrouwen in de lire herstellen. Rome hoopt dat de lire, die woensdagnacht tijdelijk uit het EMS is gehaald, daarin dinsdag weer kan worden opgenomen, mogelijk na een nieuwe devaluatie op basis van wat er dezer dagen op de vrijgelaten valutamarkten gebeurt. “Het leven van het kabinet hangt van deze begroting af”, zei Amato. “Hierop hangt het herstel van het vertrouwen in onze munt, dat ik in de komende dagen verwacht. Wij moeten weer vertrouwen krijgen in onszelf, opdat ons land het vertrouwen herwint van het buitenland.”

Deze begroting betekent in veel opzichten een breuk met eerdere bezuinigingsoperaties. Voor het eerst wordt er serieus gesneden in de overheidsuitgaven, voor het eerst ligt de nadruk op structurele maatregelen in plaats van op ingrepen met een eenmalig effect.

Symbool daarvoor is dat de post "privatisering' voor veel minder op de begroting staat dan bij eerdere ingrepen. Amato zei dat dit was gedaan om de geloofwaardigheid niet in gevaar te brengen: in voorgaande jaren is vrijwel niets terechtgekomen van de privatiseringsplannen op de begroting.

De premier legde grote nadruk op de nieuwe belasting op luxe-goederen als auto's met een grote cilinderinhoud, jachten en jachtterreinen. Deze belasting levert niet zoveel op, zei Amato, maar zij is “symbolisch en moreel gezien erg belangrijk”.

De offers worden volgens hem vooral gevraagd “van degenen die het meest hebben en degenen die nooit hebben gegeven”. Dat laatste is een verwijzing naar de minimum-belasting voor zelfstandigen die wordt ingevoerd. Onder zelfstandigen, of het nu om winkeliers, advocaten of kleine ondernemers gaat, is belastingontduiking regel geworden. Dat moet met de minimum-belasting worden bestreden, al gaan de maatregelen volgens de vakbonden, die erop wijzen dat loontrekkers onevenredig veel belasting betalen, niet ver genoeg.

Andere extra inkomsten moeten komen uit verlaging van de belastingschijven, vermindering van de aftrekposten en een soort vermogensbelasting voor bedrijven. De extra inkomsten moeten ongeveer de helft van de bezuinigingsoperatie dekken.

De andere helft moet uit beperking van de uitgaven komen: ambtenaren, pensioenen en gezondheidszorg zijn de posten waarin wordt gesneden. Tot eind volgend jaar geldt een loon- en personeelsstop voor ambtenaren, wier loon de afgelopen jaren sterker is gestegen dan dat van werknemers in de industrie.

Ingrijpend zijn de verandering in de pensioensector; in Italië krijgt vrijwel iedereen zijn pensioen via de staat. De indexering van de pensioenen verandert en de pensioengerechtigde leeftijd wordt geleidelijk omhoog gebracht: van 60 naar 65 jaar voor mannen, van 55 naar 60 jaar voor vrouwen. De mogelijkheid om eerder met pensioen te gaan is tot eind volgend jaar opgeschort.

Ook in de gezondheidszorg wordt diep gesneden. Gezinnen (dus niet personen) met een inkomen van meer dan 40 miljoen lire per jaar, ongeveer 56.000 gulden, hebben geen recht meer op gratis medicijnen en medische verzorging. Het recht op verpleging in het ziekenhuis blijft wel bestaan. Wegens de gedecentraliseerde opzet van de gezondheidszorg is de precieze invulling van deze maatregel overgelaten aan de regio's.

Het is nog onduidelijk of Amato voldoende steun krijgt voor zijn bloed-zweet-en-tranen begroting. De eerste politieke reacties zijn berustend, ingegeven door het algemene gevoel van crisis. De vakbonden hebben wat stakingen aangekondigd, maar zien af van een algemene staking. In afwijking van de vakbondslijn zijn vanmorgen op verscheidene plaatsen in Noord-Italië spontane stakingen gehouden. De ex-communistische Democratische Partij van Links vindt dat van de pensioentrekkers te grote offers worden gevraagd.

Volgens Giorgio La Malfa, leider van de oppositionele Republikeinse partij, gaat de ingreep niet ver genoeg. Ook in de pers werd vanmorgen opgemerkt dat de begroting eerder is gericht op consolidering dan op sanering van de overheidsfinanciën.

Hoe groot de problemen zijn voor het eind juni aangetreden kabinet, blijkt uit het feit dat voor dit jaar een begrotingstekort was voorzien van 133 biljoen lire, terwijl er voor komend jaar een ingreep nodig is van 92 biljoen lire om het tekort op 140 biljoen lire te brengen, 9 procent van het verwachte BNP. Het tekort dreigde door te schieten naar 230 biljoen lire. Amato hoopt volgend jaar een primair overschot op de begroting te bereiken: na aftrek van de rente-betalingen moet de staat meer ontvangen dan hij uitgeeft.

“Deze ingreep is groot, maar dient tot weinig”, schreef La Repubblica vanmorgen. “Zij dient ertoe de staat en zijn munt nog een paar maanden te laten overleven. Maar daarna?”