Oude vrienden binnen een minuut: Nik Kohn over zijn reis langs Broadway

Nik Cohn: The Heart of the World. Uitg. Alfred A. Knopf, 371 blz. Prijs ƒ 43,90.

“Noem mij één straat ter wereld die dezelfde variëteit biedt als Broadway.” Nik Cohn, romancier en ex-popcriticus, scheef een "reisboek' over de voormalige Brede Weg, die al bestond als indianenpad voordat de eerste Europeanen Manhattan bereikten. Cohn zocht niet naar glamour, maar noteerde de verhalen van tobbers en vertrapten. “De stad is veranderd en het is niemands ideaal meer om naar Broadway te gaan en daar het avontuur te zoeken.”

Nik Cohn is een wonderkind op leeftijd. Op 17-jarige leeftijd schreef hij een roman, Market, die uitkwam in 1964. Al gauw volgden nog twee romans en daarnaast maakte de piepjonge Cohn furore als popcriticus. Zijn stukken over de Beatles, de Stones en Bob Dylan in het boek Rock from the Beginning (ook wel: Pop from the Beginning, oorspronkelijk getiteld Awopbopaloobop Alopbamboom) hebben 23 jaar na verschijnen nog niets van hun waarde verloren.

De 46-jarige Cohn publiceerde onlangs een reisboek over Broadway, The Heart of the World. Popmuziek interesseert hem niet meer. “Ik ben op mijn tweeëntwintigste gestopt met schrijven over popmuziek en ik had gelijk. Het enige vernieuwende sinds Jimi Hendrix is Prince. Verder is het allemaal hetzelfde. Als de Stones hier tegenover op dat grasveld een concert zouden geven, zouden ze dezelfde nummers spelen die ze in de jaren zestig al speelden.”

Cohn, geboren in Londen en opgegroeid in Ulster, woont in een prachtig huis op een paar uur reizen van New York City, op een eiland van een paar kilometer doorsnee. Hij zit onderuitgezakt in een rieten stoel en maakt een uitgebluste indruk. Hij heeft de hele nacht doorgeschreven aan een roman omdat hij opeens de geest kreeg. De honden rennen door de voortuin en zijn vrouw Michaela, die kinderboeken schrijft, is aan het werk.

Cohn is rijk geworden doordat hij een stuk schreef dat de basis werd voor de succesvolle film Saturday Night Fever (1977). Daarna heeft hij tien jaar niet geschreven. “Ik worstelde met mijn stijl. Schrijven is moeilijk en het lukte me gewoon niet meer.”

In 1969 was Cohn voor het eerst in de Verenigde Staten en hij besloot er in 1975 te gaan wonen. In de loop van zijn verblijf daar ontstond het idee voor een reisboek - een reis over Broadway. Cohn sjouwde al jaren over straat maar toen het idee voor een boek serieus had post gevat verbleef hij een jaar lang in hotelletjes om intensief veldwerk op Broadway te kunnen doen.

Broadway? Is daar dan nog niet genoeg over geschreven? Kennelijk niet, want The Heart of the World laat ons Broadway door andere ogen zien. Cohn geeft een beeld van de straat, die Manhattan van onder tot boven doorsnijdt, door enkele tientallen bewoners en ex-bewoners te beschrijven en aan het woord te laten. Cohn is aanwezig maar beperkt zich tot luisteren en navertellen. Cohn: “Ik wilde alle straten in de wereld beschrijven. Broadway staat voor de straat. Noem mij één straat ter wereld die dezelfde variëteit biedt.”

Goochelaar

Hij vertelt over de fruitstalhouders die door hun verkopen weten hoe de stemming op Wall Street is, over de zakkenrollers die toeristen belagen op de boot naar Liberty Island, over de provincialen die per ongeluk in het leven verzeild raakten, over de appelboom van ene meneer Brevoort die de oorzaak is van een knik in Broadway bij de 14de straat en over de 88-jarige goochelaar Tony Slydini, artiestennaam van Quintino Marucci.

Cohn: “Ik wilde alles doorleven. Ik wilde niet als andere schrijvers de plaatsen noemen en in mijn agenda afstrepen. Nee, als ik de omgeving van Broadway en de 37ste straat wil beschrijven, dan ga ik daar drie maanden in een bar zitten. Ik kom mensen tegen en praat met ze. Pas daarna vertel ik dat ik een boek aan het schrijven ben en vraag ik of ik hun verhaal mag gebruiken.”

De vraag of alles echt is in zijn boek heeft Cohn al te vaak gehoord: “Wie denkt dat het niet zo is, zal ik niet meer tegenspreken.”

Zijn gidsen op reis over Broadway zijn de jonge taxichauffeur Sasha Zim ("Vsegda gotovy - Always ready'), afkomstig uit Moskou, en de travestiet Lush Life, in wiens paspoort de naam Geraldo Cruz staat. Ze brengen Cohn in contact met nog meer fascinerende persoonlijkheden die het gezicht van Broadway bepalen en bij wie Broadway zijn sporen achterliet.

Broadway loopt vanuit de zuidpunt van Manhattan ongeveer 35 kilometer naar het noorden tot in de Bronx. De weg bestond al als indianenpad voordat er één Europeaan voet gezet had op Manhattan. De Nederlanders noemden het de Brede Weg en dat is later rechtstreeks in het Engels vertaald. Cohn liep Broadway helemaal af maar besloot zich bij het schrijven van zijn boek te beperken tot de eerste tien kilometer, van de Battery tot Columbus Circle. Daarna zijn er volgens Cohn geen avonturen of dromen meer.

Cohns helden zijn de vertrapten, de tobbers en de avonturiers. Onvergetelijk is het verhaal van Ellen Fogarty, die opgroeide op Broadway en daar wandelde met haar vader. Als jong meisje danste ze in de etablissementen van Times Square, waar ze ook haar echtgenoot ontmoette. Toen Cohn haar ontmoette, was ze een oud frêle vrouwtje op een bankje in het park bij City Hall. Haar huis staat op Staten Island maar elke week komt ze naar Broadway en voert ze de duiven oude bruidstaart, die ze krijgt van haar buurman, de banketbakker. Haar man, verbitterd omdat zijn vrouw hem geen kinderen schonk, liet haar bij zijn dood een kast van een huis na. Maar wat heb je daar aan?

Cocktailparty

“Ik ben een fan van mensen”, zegt Cohn. “Als ik iemand zie die me nieuwsgierig maakt, zoek ik contact. Dat gaat me bijna altijd goed af, het is een gave. Het geheim is dat ik me echt interesseer voor die mensen. De anonimiteit van die contacten trekt me. Het is een avontuur om zomaar met iemand te gaan praten en binnen zestig seconden oude vrienden te zijn. Ze interesseren me oneindig veel meer dan de benauwde, saaie types die ik ontmoet op een cocktailparty. Ik laat ze ook niet in de steek. Veel van de mensen die ik heb ontmoet tijdens het werk aan mijn boek zie ik nog.”

Voor de meeste mensen is Broadway synoniem met theater en musical maar de Broadway-glamour en het Broadway-asfalt bijten elkaar. Het chique uitgaanspubliek moet niets hebben van de types die de straat bevolken op en rondom Times Square, waar Broadway en de 42ste straat elkaar kruisen. “Veel van de lieden die Times Square wilden zuiveren van dergelijke elementen, waren volgens mij theatereigenaars”, zegt Cohn. “Het liefst hadden ze alles verkeersvrij gemaakt en misschien zelfs wel een dak over het plein gemaakt.”

Bijna alle figuren in Cohns boek spreken, niet toevallig, met nostalgie over vroeger. Used to be, used to be. “Voordat de boel veranderde in een vuilnisbelt, hadden we hier een stad”, zegt de Newyorkse advocate Enid Gerlin. Ze is niet de enige die zich in die bewoordingen over de stad uitlaat. Cohn: “Dat alles vroeger beter was wordt al generaties lang geroepen, in elk geval al sinds 1890. Avonturen beleven in de stad, het thema van mijn boek, had zijn hoogtepunt in de vorige eeuw. Toen kon je ook nog, in tegenstelling tot nu, naar de stad trekken om het daar te gaan maken. Dat is niet meer zo. De steden zijn veranderd en het is niemands ideaal meer om naar Broadway te gaan en daar het avontuur te zoeken.”

Cohn zelf is misschien de laatste Broadway-avonturier. Met zijn eeuwige hoed en regenjas werd hij zelf onderdeel van de straat. Toen hij zijn manuscript inleverde zei de uitgever: “Goddank hoef ik nu nooit meer die hoed en regenjas te zien.”