Geleerd noch gemakkelijk; Biografie van Willem Breuker

Françoise en Jean Buzelin: Willem Breuker. Uitg. Éditions du Limon, 260 blz. Prijs ƒ 55,-.

“De muzikale som Willem Breuker lijkt voorbestemd om een belangrijke plaats in de muziekgeschiedenis van de twintigste eeuw in te nemen.” Dit schrijven Françoise en Jean Buzelin in hun voorwoord van het boek Willem Breuker, dat onlangs in Frankrijk werd gepubliceerd. Het boek, onderdeel van een serie ("Mood indigo') over de groten van de jazz, is de eerste muziekbiografische studie die is gewijd aan de Amsterdamse solist/componist/orkestleider, wiens "Kollectief' in Frankrijk grote bekendheid geniet.

Willem Breuker stelde zijn archieven en documentatie ter beschikking voor het boek en voorzag het zelf van aanvullende informatie en commentaar die in een apart hoofdstuk zijn afgedrukt. Ook vele andere vrienden en "medewerkers' in Nederland, zoals de componist Konrad Boehmer, Arjen Gorter en Susanna von Canon van de BVHaast hebben hun medewerking verleend aan deze publikatie, die een Nederlandse vertaling verdient.

Het boek in pocketformaat, valt in twee delen uiteen. Het eerste behandelt de geschiedenis: Breukers jeugd, zijn achtergrond en zijn eerste geruchtmakende optreden, met een 23 man tellend orkest op het Loosdrechtse jazzfestival 1955 waar de Litanie voor de 14e juni 1966 een klein schandaal veroorzaakte. Dan volgen twee hoofdstukken over Breukers muzikale ontwikkeling en een over de BVHaast en het Willem Breuker Kollektief.

In het tweede deel wordt uitvoerig ingegaan op het "muzikale project', waarbij onder meer de "sociale functie' van de muziek en de relatie van Breuker tot de jazz aan de orde komen. Het laatste hoofdstuk is gewijd aan het "muzikale universum' van Breuker als componist. Het bevat een uitvoerige analyse van zijn belangrijkste scheppingen en wordt afgesloten met de partituur van de suite To Remain die Breuker in 1981 schreef voor het Klap op de Vuurpijl-festival.

Ter illustratie van Breukers onbeperkte muzikale belangstelling geven de auteurs een overzicht van de compact discs die "Willem' (zoals hij familiair wordt genoemd) in januari 1989 kocht: Tommy Dorsey, Charles Ives, Atomic Basie, Olivier Messiaen, Cesar Franck, Kurt Weill, Spike Jones, Mario Lanza, 16 rock 'n roll-hits, de Willem Tell-ouverture van Rossini, David Murray, Eartha Kitt, Ennio Morricone, Anton Webern en Samuel Barber.

In de bespreking van Breukers werk beweren de schrijvers dat de ontwikkeling van de jazz is gestagneerd en dat "jazz een produkt is geworden'. Breuker, visionair en pragmatisch tegelijk, beoefent de "pure muzikale daad'. In de huidige samenleving wordt de toegang tot cultuur niet verkregen door consumptie maar door educatie, niet door het volgen van een gestandaardiseerde smaak maar door de ontwikkeling van de kritische geest, aldus de Buzelins. Ze prijzen Breuker omdat zijn muziek "noch geleerd noch gemakkelijk, noch elitair noch demagogisch is'. En ze besluiten: “Breuker is niet alleen een belangrijk kunstenaar, maar een van de grote geesten van onze tijd.”

Het boek bevat een 40 bladzijden tellende discografie waarin alle opnamen zijn vermeld waarin Breuker, in welke hoedanigheid dan ook, optreedt, een bibliografie en een overzicht van de prijzen die Breuker won, waaronder die van de Down Beat Annual International Critics Poll die het Willem Breuker Kollektief vijf jaar achtereen (van 1986 tot en met 1990) als eerste klasseerde in de categorie 'big bands' die een grotere erkenning verdienen. Dit laatste geldt ook voor het boek van Jean en Françoise Buzelin, dat met zorg en aandacht is gemaakt en terecht met financiële steun van het Franse Centre National de Lettres tot stand is gekomen. Slechts één foutje zou in tweede druk hersteld moeten worden: in 1966 werd het prinselijk paar in Amsterdam niet bekogeld met 'Molotow cocktails' maar slechts met rookbommen.