De Shannon

Door de aanhoudende regenval is het water van de Shannon de laatste dagen onheilspellend gestegen. De oevers zijn verdwenen en op sommige plaatsen heeft de rivier zich een paar honderd meter verbreed. Bakens trekken een lange streep in het kolkende water. Zij geven zo ongeveer aan waar de oorspronkelijke bedding van de rivier zich moet bevinden. Wie hier in een bootje tegen de stroom op wil roeien, is reddeloos verloren.

Kilometers lang varen wij over de zwarte watermassa's zonder dat wij een andere boot tegenkomen. Het landschap is van een desolate schoonheid. Zeeland na de ramp van '53, maar dan zonder daken met zwaaiende mensen. De Ierse boeren kennen het grillige gedrag van de Shannon en zij hebben hun huizen op veilige afstand gebouwd.

Na de sluis van Knockvicar vernauwt de rivier zich en neemt weer normale proporties aan. Tussen de heuvels ligt Lough Key, beschermd en rustig als een kom in Gods hand. Er liggen een paar eilandjes in dit meer. Op één daarvan staat, verscholen tussen de elzen, een oud kasteeltje. Volgens het verhaal zou het kasteel eeuwen geleden zijn gebouwd door de edelman MacDermot als verbanningsoord voor zijn dochter, die liefde had opgevat voor een eenvoudige jongen. Maar het water weerhield de geliefden niet en elke avond zwom de jongen naar het kasteel. Tot hij op een nacht verdronk. Op hun gezamenlijk graf werden twee bomen geplant, waarvan de kruinen zo met elkaar vergroeiden dat niemand meer kan zeggen welke tak aan welke stam ontspruit.

Van oudsher moet de relatie van de Ieren tot de erotiek enigszins verstoord zijn geweest, want al in de vroegste Ierse mythen en sagen worden jonkvrouwen in torentjes opgesloten. Ook Deirdre is in zo'n torentje opgeborgen, opdat zij geen andere man zou aanschouwen dan de koning die haar wilde trouwen. Maar op een onbewaakt ogenblik, als zij wandelt in de tuin van het kasteel, hoort zij het bedwelmende geluid van een harp, voortgebracht door Naisi, de schoonste van de drie zonen van Usnach. En in een wolk van regen daalde het noodlot neer over de families van Ierland. En oorlog teisterde het land en de koppen van vele edelen vielen in een heldhaftig gevecht. Tot op de dag van vandaag wordt die strijd uitgevochten, zij het nu met Kaloesja's en autobommen. Geen wonder dat je hier zelfs zo'n onschuldig blad als de Playboy nergens ziet liggen. Geen wonder ook dat de Ierse kranten dagelijks volstaan met zware filosofische beschouwingen over abortus. Het kind is hier geen kwestie van de vrouw alleen, maar van stammen en families.

Het zou een misverstand zijn om daar als een achterlijk atavisme over te spreken, want de Ierse literatuur heeft veel baat gehad bij die fundamentele familiebanden. Portretten van de grootste Ierse schrijvers hangen hier in iedere pub, zoals bij ons die van voetballers. Twee Nobelprijswinnaars zijn erbij en nog een dozijn auteurs die in alle talen van de wereld gelezen worden: Beckett en Yeats, Seon O'Casey, Joyce en Brendan Behan en dan natuurlijk de drie onverbeterlijke satirici Swift, Shaw en Oscar Wilde. Als je beseft dat het inwonertal van Ierland nauwelijks boven de drie miljoen uitkomt, besef je ook hoe mager het internationale succes is van de Nederlandse literatuur.

In de dampende ochtendmist van Lough Key ligt nog een klein eilandje, Trinity Island, een begroeid oerwoud van loofbomen, omringd door een wal van rotsen. Yeats heeft hier een soort commune willen stichten; met wie hij hier heeft willen samenwonen, weet ik niet. Als ik het mij goed herinner was hij in zijn jongere jaren verliefd op een Ierse actrice, maar werd hij afgewezen. Vele jaren later, toen hij al een beroemd schrijver was, heeft hij ook de dochter van de actrice ten huwelijk gevraagd, maar opnieuw kreeg hij nee te horen. Ik zei het al. Ierland is nu eenmaal een uitgelezen oord voor afgewezen liefdes.

Maar de grootste tragedie van Lough Key ligt aan de zuidelijke oever, daar waar eens Rockingham House heeft gelegen. Slechts overgebleven zijn de lange tunnels. Ze zijn gebouwd, omdat het verfijnde oog van de landheer de aanblik niet kon verdragen van de dragers die dagelijks het turf kwamen brengen. Donkere spelonken zijn het, honderden meters lang. Door spaarzame lichtgaten sijpelt het water over het zwarte graniet naar beneden. In 1957 is Rockingham House afgebrand door een onbekende oorzaak.