Buiten de grachtengordel.

Buiten de grachtengordel

Architectuurgracht

Schrijverstennis

Mulisch

Buiten de grachtengordel

Drie weken geleden verscheen De grachtengordel van Geerten Meijsing, een roman over het literaire circuit "van de stad A .' In HP/De Tijd van 21 augustus stond de complete "Wie is wie' van de belangrijkste personages (Erik Provenier stond voor Geerten Meijsing, Albert Zeggers voor A.F.Th. van der Heijden, etc.) De (sleutel)roman zèlf moest toen nog verschijnen en kreeg daardoor iets van een speurtocht met aan elke boom een lintje: veel avontuur zat er niet meer in.

In Amsterdam, en vooral in de grote boekhandels, loopt de verkoop goed - zoals verwacht. Athenaeum, aan het Spui, verkocht in nog geen twee weken honderdvijftig exemplaren. Maar is er buiten de hoofdstad wel belangstelling voor een handvol schrijvers, die elkaar in de grachtengordel het leven zuur proberen maken? Volgens uitgever Ronald Dietz van de Arbeiderspers wel. Sterker nog, juist in de provincie rekent hij op flinke nabestellingen. Ze zouden daar erg nieuwsgierig zijn naar de liasons dangereuses van Amsterdam.

Een kleine steekproef wijst uit dat dat maar ten dele het geval is. Bij de middelgrote literaire boekhandels in het land staan de lezers bepaald niet in de rij.

Aan de telefoon boekhandel Van der Velde (Leeuwarden). Het is even stil. Dan klinkt aan de andere kant: “Hebben wij dat boek?” Boekhandel Zwaan in Alkmaar: “Het loopt slecht. We hebben twee of drie exemplaren verkocht, hooguit.” Rotterdam - Van Gennep: “Het ligt in de etalage en op de toonbank, maar het doet niks.” En bij Fanoy in Middelburg zijn ze verbaasd: “Meestal helpt het als er een positieve recensie van Hans Warren in de Provinciale Zeeuwse Courant staat, maar nu is daar weinig van te merken.”

Bij de grote literaire boekhandels in de grote steden gaat het beter, hoewel niet in alle gevallen. Bij Dekker van der Vegt in Nijmegen: “Een stuk of tien - we hadden er meer van verwacht.” Scholte Wristers in Groningen: “De eerste paar dagen ging het hard, zo'n vijftig exemplaren, maar nu ligt het stil, en we zitten nog met een redelijke voorraad.” In de randstad, bij Donner in Rotterdam, Ulysses in Den Haag en Broese Kemink in Utrecht gaat het voorspoedig: tussen de vijftig en honderd verkochte exemplaren.

Voor een nieuwe Nederlandse roman loopt De grachtengordel goed, maar het verwachte, grote succes lijkt uit te blijven. De verkoopcijfers dalen buiten de hoofdstad met de kilometer. En hoewel Groningen voor een uitschieter(tje) zorgt, lijken de liasons dangereuses in de provincie niet bijzonder te leven.

Uitgever Ronald Dietz: “We hadden natuurlijk wel de pech dat het boek buiten het seizoen van grote talkshows viel.”

Meijsing zelf vindt het allemaal wel best. Hij zit al met zijn gedachten in het vliegtuig. Tijdens zijn drieweekse verblijf in Nederland is hij niet buiten Amsterdam geweest. Provinciale bladen hadden wel interesse, maar de interviewers kwamen naar hèm. Meijsing zegt alleen Deventer te zullen aandoen - op weg naar huis.

Architectuurgracht

Het begon met één zaak, op de Leliegracht 44 in Amsterdam. In 1976 vestigde zich daar de boekhandel Architectura & Natura, die zich als een van de weinige in West Europa geheel op de (tuin)architectuur had toegelegd. Vier panden verderop verscheen in hetzelfde jaar het antiquariaat Hieronymus Bosch: voor Kunst en Architectuur t/m de 19de eeuw. Een combinatie die veel binnen- en buitenlandse liefhebbers trok. Twee boekhandels, met daartussen een sigarenzaak.

“Maar één keer in je leven krijg je de mogelijkheid het huis van je buurman te kopen,” zegt Guus Kemme van Architectura & Natura. Toen begin dit jaar de sigarenzaak ermee ophield, nam hij het pand over en nodigde het Rotterdamse Architectuurantiquariaat Opbouw uit zich erin te vestigen. Opbouw, gespecialiseerd in architectuur en kunst van de 20ste eeuw was voordien een "postantiquariaat': het bestellen van titels kon er alleen schriftelijk en boeken en catalogi werden over de post verstuurd. Eind mei van dit jaar opende Ben van Bebberen van Opbouw zijn deuren op Leliegracht 42.

De drie boekenzaken zijn zich qua periodisering nu op elkaar aan het afstemmen. Hieronymus Bosch verschuift zijn terrein naar de Middeleeuwen, en Opbouw naar de antiquarische boekenmarkt van de middeleeuwen tot nu. Architectura & Natura blijft zich richten op nieuwe titels. Synchroon met het opklimmen van de huisnummers kun je op de Leliegracht nu de hele geschiedenis door. Een uniek architectuur-conglomeraat. Alleen blijkt het in de praktijk nog een kunst ze alledrie tegelijk open te treffen.

Schrijverstennis

In een oplage van zestig exemplaren verscheen eind vorige maand het boekje Straatrumoer in Dordt. Auteur: Björn Borg. De voormalige voorzitter van de Dordtse Lawn Tennis Club Siebe Huizinga nam het eerste exemplaar in ontvangst. In 1986, toen de tennisclub honderd jaar bestond, had Huizinga het idee opgevat om schrijvers die zich enigszins met het racket konden weren, in een toernooi samen te brengen. K.L. Poll was hem behulpzaam met het ronselen van kandidaten.

Anton Korteweg, dichter en directeur van het Letterkundig Museum is deelnemer van het eerste uur. Volgens hem is er al jaren sprake van gezonde competitie met een stijgende opkomst: “Er wordt getennist met het bloed in de ogen en het mes op tafel.”

Na zeven jaar door de Dordtse tennisclub te zijn uitgenodigd, besloten de deelnemers in de vorm van een boekje wat terug te doen voor de organisator en zijn staf. Björn Borg blijkt dan het pseudoniem van Anton Korteweg, Tim Krabbé, Kester Freriks (winnaar toernooi '92), Ton Anbeek (altijd onderaan), Hans Ree, Guus Luijters en anderen, die Straatrumoer in Dordt estafette-gewijs schreven. Dat wil zeggen: de een stuurt zijn hoofdstuk op naar de ander, die daar dan geen raad mee weet, maar er toch een draai aan geeft. Vijftien schrijvers: vijftien hoofdstukken. Een organisch geheel levert die werkwijze nooit op, ook niet in dit geval, maar daar staat wel veel tegenover. Om te beginnen de namen waaronder de spelers worden opgevoerd (Jan Timman als Nico Nimmermat) en de informatie over de vaardigheid van onze schrijvers op de baan.

Over de legendarische opslag van Karel Kluitt (K.L. Poll) bijvoorbeeld. "Het was of Kluitt van het ene moment op het andere veranderde in een levensgrote kurketrekker die bliksemsnel de kurk uit een onzichtbare fles boven zijn hoofd moest halen.' En Martin Bieslook (Maarten Biesheuvel) "verzekerde ooit drie lessen te hebben gehad - of was het op de piano?'

Bovendien leidt het tennisspel tot metafysische overpeinzingen: "Heen en weer, heen en weer, als een... als een slinger van een klok! Dat was het: tennis is als de tijd zelf. Hij speelde dus eigenlijk tegen de tijd zelf...'

In Straatrumoer in Dordt worden lopende en oude kwesties in de literatuur tot de overzichtelijke proporties van het tennisveld teruggebracht. Een poging tot moord op de Dordtse banen wordt direct in verband gebracht met de roep om meer straatrumoer van Aambeeld de Jonge (Ton Anbeek) en de anti-academische opstelling van Martin Ducoeur (Maarten 't Hart). In het kielzog van Gijs Plebooi (Guus Luijters) verplaatst het gezelschap zich voor de ontknoping naar Yab Yum. Dat is een beetje jammer. Toch is Straatrumoer in Dordt door zijn sfeerbeelden en spelersschetsen een royaler oplage waardig.

Mulisch

Op 29 juli is Harry Mulisch 65 jaar geworden. Een datum die publicitair weinig aantrekkelijk was, daarom heeft uitgeverij De Bezige Bij na wat geschuif besloten om 'schrijvers verjaardag op 13 oktober te vieren. Plaats: de Sonestakoepel in Amsterdam. Genodigden: familie, vrienden en pers.

Tegelijk met zijn verjaardag wordt Mulisch' veertigjarig schrijversjubileum gevierd (in 1952 verscheen zijn romandebuut Archibald Strohalm) en wordt hem het 500.000ste exemplaar van De Aanslag aangeboden.

Tot slot zal het eerste exemplaar van zijn nieuwe roman De ontdekking van de hemel aan hem worden overhandigd door Hedy d'Ancona. De ontdekking van de hemel omvatte volgens de najaarsbrochure van De Bezige Bij nog 650 pagina's; inmiddels zijn dat er 906 geworden. De roman zal gebonden ƒ 75,- kosten.

Genodigden ontvangen volgende week bericht.

    • Stijn Aerden