Alles is al gedaan, doe niets; Debuutroman van Douglas Coupland over twintigers

Douglas Coupland: Generatie X - Vertellingen voor een versnelde cultuur. Vert. Jan Fastenau en Jan Kuitenbrouwer. Uitg. Meulenhoff, 244 blz. Prijs 34,50.

"De zon is je vijand'. "Onze ouders hadden meer'. "Kap met het recyclen van het verleden'. "Ik ben geen doelgroep'. Al aan de titels van de hoofdstukken valt af te lezen dat Generatie X geen gewone roman is. Het debuut van de Canadese Amerikaan Douglas Coupland (1961) heeft op het eerste gezicht het meest weg van een encyclopedie van het moderne Amerikaanse leven, compleet met demografische statistieken, instructieve tekeningetjes en verklarende woordenlijsten in de kantlijn.

Onderwerp van Couplands literaire sociologie is de groep "twentysomethings' die geboren werd tussen 1961 en 1971, een naamloze generatie die opgroeide in de Me Decade van de geboortegolvers, en ontspoorde in de Gimme Decade van Reagans yuppies. Generatie X heeft geen vette banen - die worden bezet door hypotheekslaven en hippies met wroeging. Een X-er heeft een "McJob' ("weinig verdiensten, weinig eer, weinig bevrediging'), leeft in een spaarzaam ingericht huurhuis ("armoe adelt'), is pessimistisch over de toekomst, en verlangt in arren moede terug naar Vietnam en Watergate: "echte historische tijden met een hoofdletter H, vóór de geschiedenis in een persbericht, een marketingstrategie en een cynisch propagandamiddel werd veranderd.'

Ook in de geschiedenis van de jeugdcultuur laat de X-generatie geen sporen na. "Alles is al gedaan, doe niets' lijkt het motto van deze twintigers: wat kunnen zij nog toevoegen aan de rock 'n' roll-rebellie van de jaren vijftig, de flower power van de jaren zestig en de vrolijke anarchie van het punktijdperk? Wat de X-ers rest is een minderwaardigheidscomplex en het besef dat de welvaart brave burgers van ze heeft gemaakt. "Je moet leven met het feit dat de geschiedenis je zal negeren (-) Het is de prijs die wordt betaald voor het dagelijkse comfort (-) En vanwege die prijs zijn alle momenten van geluk steriel, en passeren alle momenten van verdriet zonder mededogen.'

De grootste angst van de X-generatie is dat het leven voorbij gaat als een opeenvolging van onechte momenten - "Disneyland-avonturen' en lege materiële genoegens. “Of ons leven wordt een verhaal, of er is met geen mogelijkheid doorheen te komen”, zegt een van de hoofdpersonen uit Generation X; een ander ontvlucht de bewoonde wereld omdat zelfs de afschuwelijkste dingen die hij daar meemaakt niet genoeg zijn voor een spannend boek. De X-generatie zoekt naar de zin van het leven in een wereld van slogans, clichés en bumperstickers.

Marge

"Vertellingen voor een versnelde cultuur' luidt de ondertitel van Generatie X. Het overkoepelende verhaal is dat van Andy, Dag en Claire, drie gedesillusioneerde twintigers die zich hebben teruggetrokken in een klein stadje in de Californische woestijn. Daar, in de marge van de consumptiemaatschappij, onderhouden ze een seksloze ménage à trois, en vertellen ze elkaar verhalen: science-fictionfantasieën, apocalyptische visioenen, absurde anekdotes en nostalgische jeugdherinneringen. Hun bijdragen aan deze twintigste-eeuwse Decamerone zijn soms ontroerend, soms hilarisch, soms een beetje saai. Maar allemaal getuigen ze van de frustraties en obsessies van hun generatie: Terminale Zwerflust, Cryptotechnofobie, Eigen Huis-nijd, Keuzeverlamming, en al die andere maux du siècle die in de kantlijn van Generatie X geestig gedefinieerd worden.

In Amerika, epicentrum van de populaire (pseudo-)sociologie, was Generation X (1991) een groot succes. Douglas Coupland is uitgeroepen tot de Christopher Lasch van de jaren negentig - met dien verstande dat hij beter schrijft. Dat ook zijn Nederlandse uitgever veel van Generatie X verwacht, blijkt niet alleen uit de gebonden drukproeven die al weken voor verschijning werden rondgestuurd, maar ook uit het feit dat trendspecialist Jan Kuitenbrouwer werd aangezocht om de encyclopedische zijteksten te vertalen. Niet voor alle typisch Amerikaanse neologismen en bescheurkalenderinzichten werd een even vlot equivalent gevonden, maar de Emotionele Klapband ("het net zo lang opkroppen van gevoelens totdat ze allemaal tegelijk naar buiten barsten') en het Heer-vergeef-het-hun-gevoel ("de plaatsvervangende schaamte die kinderen voelen als hun ouders zich in hun ogen belachelijk maken') zullen me lang heugen.

Er valt veel te grinniken in Generatie X, en de raamvertelling heeft de intrigerende apocalyptische sfeer van beroemde Californië-romans als Less Than Zero en Day of the Locust. Toch heeft het boek me niet overtuigd. Noch van het bestaan van een verloren generatie van bijna-dertigers, noch van het talent van Douglas Coupland. Generation X mag dan in Amerika op bescheiden manier geschiedenis hebben gemaakt, ik geloof niet dat het over tien jaar nog met veel plezier gelezen wordt. Het zal Coupland weinig kunnen schelen. Zijn volgende boek heeft hij al af - Shampoo Planet, over de wereld van de MTV- en Benetton-generatie.