"Van ieder tientje is één gulden crimineel besmet'

Misdaadorganisaties legden zich volgens de nota "De georganiseerde criminaliteit in Nederland' traditioneel toe op prostitutie, gokken en wapenhandel. Geweldplegingen waren daarbij “een geëigend middel” om onderlinge conflicten te beslechten. De ministers schrijven dat dit alles “binnen zekere grenzen” werd gedoogd als een onvermijdelijk kwaad. “De onderwereld deed weinig pogingen om in de bovenwereld te penetreren”, aldus de notitie. De winsten van de misdaadondernemingen waren relatief zo gering dat deze niet hoefden te worden geherinvesteerd in legale activiteiten.

Daarin is echter door de handel in drugs verandering gekomen. Naar schatting vijftig organisaties maken zoveel winst dat zij “welhaast gedwongen zijn” dat geld ook in de bovenwereld te beleggen. Voorzover de drugshandel in handen is van Turkse, Pakistaanse en Chinese organisaties verdwijnen de winsten grotendeels naar het thuisland. Maar autochtone en allochtone Nederlandse organisaties beleggen hun winst ook in Nederland. Volgens Hirsch Ballin is inmiddels van ieder tientje een gulden “crimineel besmet”.

De verwevenheid van moderne criminele organisaties met de legale economie is veel groter dan in het verleden het geval was. Naast de handel in drugs zou fraude een bijzonder winstgevende tak van de onderwereld-economie zijn. De werkwijze van misdaadondernemingen zou tegenwoordig sterk beïnvloed zijn door de opkomst gedurende de laatste decennia van de verzorgingsstaat. In heel West-Europa tracht de overheid het economisch en sociale leven te ordenen door middel van een uitgebreid stelsel van belastingen en subsidies. Daardoor zijn er vaak grote verschillen ontstaan tussen de vervaardigingsprijs en de kostprijs van veel goederen en diensten. Die zogeheten “prijswiggen” bieden kansen aan misdaadondernemers om door middel van fraude inkomsten te verkrijgen.

Bij dit moderne type van georganiseerde criminaliteit zou het onderscheid tussen onderwereld en bovenwereld “per definitie vloeiend” zijn, omdat misdaadondernemingen zich moeten bedienen van legale bedrijven om fraude te kunnen plegen. Deskundigen menen dat de winstmogelijkheden op het gebied van EG-fraude, het ontduiken van btw, douanerechten en accijnzen groter zijn dan die van de handel in drugs.

De aanwezigheid van goed georganiseerde criminele organisaties creëert volgens de nota het gevaar van corruptie. Het aantal bekende gevallen van ambtelijke corruptie zou nog relatief gering zijn. Maar de eerste symptomen zijn in Nederland al waarneembaar. Het bewijs in corruptiezaken zou moeilijk te leveren zijn. In politiekringen wordt vaak volstaan met overplaatsing of ontslag.