Marechaussee helpt Cambodja democratiseren; "Je mist een hele generatie rechters, leraren en advocaten'

PHNOM PENH, 16 SEPT. “Bereik je vrede in dit land als je de Khmer Rouge niet onder controle hebt? Wij, van de Verenigde Naties, kunnen niet pretenderen dat er niets aan de hand is. Op een deel van het land hebben we geen grip en er zit een geslepen vijand!”

Brigade-generaal Klaas Roos van de Koninklijke Marechaussee blijft er nuchter onder. Hij is hoofd van de VN-politie in Cambodja en beschikt over 3.600 politiemannen afkomstig uit de gehele wereld. In een paar districten kunnen zijn mannen niet komen door zware regenval, elders verhindert de Rode Khmer de toegang.

Roos en zijn agenten houden toezicht op de lokale politie. Zij kammen gevangenissen uit om te zien of er geen politieke gevangenen zijn en of er geen mannen en vrouwen vastzitten die te lang moeten wachten op hun proces, of zo oud en ziek zijn dat zij om humanitaire redenen vrijgelaten moeten worden. Dat is met tientallen al gelukt. En in Phnom Penh zijn vrij snel na de Parijse vredesakkoorden van oktober vorig jaar al tweehonderd politieke gevangenen vrijgelaten.

“De rechtsgang is beroerd. Je mist een hele generatie van dokters, rechters, leraren en advocaten. Droeg je hier een bril dan werd je nadat ze een foto van je hadden gemaakt snel vermoord door het regime van Pol Pot. Vele jongeren zijn het land uitgevlucht als ze de kans kregen”, aldus Roos. Enkele weken geleden heeft hij vierhonderd politiechefs uit het gehele land bijeengeroepen en ze de meest elementaire regels bijgebracht van mensenrechten en van de ethiek die de politie in de uitoefening van haar taak moet hanteren. Roos heeft ze ook uitgelegd welke eisen de Verenigde Naties stellen en welke vrijheden burgers moeten bezitten.

“Dat was niet eenvoudig. De meeste politiechefs dienden alleen partijbelangen en het was niet makkelijk voor hen om aanhangers van andere partijen als burger nu dezelfde vrijheden te geven die tot voor kort alleen voor de eigen mensen golden. Bovendien hebben de mannen moeite om goed personeel te vinden. De meesten zijn slecht getraind en worden slecht betaald. Er moeten ook politiemensen bij komen die niet voor de vorige regering hebben gewerkt. Die krijg je niet een, twee, drie bij elkaar.

Roos heeft nog een ander probleem. Zijn eigen politiemensen komen uit verschillende delen van de wereld en aan de fundamentele waarden, die zij hier over moeten brengen aan de Cambodjaanse politie, wordt in sommige landen ook niet al te zwaar getild. Daarom heeft hij een interne training moeten opzetten. Ook gaan er nu vaak gemengde VN-teams naar de districten.

Behalve training en begeleiding moet de VN-politie ook toezien op de terugkeer van vluchtelingen: 110.000 mannen, vrouwen en kinderen zijn nu terug in eigen land. Zij krijgen per gezin 200 dollar en een stukje landbouwgrond. Tot nu toe zijn er bij de repatriëring weinig moeilijkheden geweest. Er zijn nog 260.000 Cambodjaanse vluchtelingen in Thailand.

De VN-politie zal straks ook de 800 Cambodjaanse teams begeleiden die de verkiezingen voorbereiden. De VN hebben haast. Deze grootste vredesoperatie uit de geschiedenis zal en moet slagen. Roos: “Tot nu toe zijn er nog weinig incidenten. Je merkt dat het begint te werken. Mensen durven met klachten bij ons te komen. De verkiezingsteams moeten de bevolking overtuigen. Uitleggen dat zij niet namens de vorige regering komen maar namens de Opperste Hoge Raad, waarin de vier partijen zitting hebben. Twintig, dertig jaar konden die kiezers niet voor hun eigen mening uitkomen, althans in de meeste gevallen niet. In een paar maanden tijd moeten ze dat wel durven. En dan moet je ze ook nog vertellen dat een eerlijke keuze voor hen geen persoonlijke gevolgen heeft. Het klinkt hun als een droom.”

Roos maakt zich zorgen over het feit dat slechts een deel van de 220.000 soldaten in het land in kantonnementen zijn ondergebracht, 53.000 man zijn ontwapend. Omdat de Rode Khmer niet wil ontwapenen, mogen de andere partijen voor zelfverdediging wapens en soldaten behouden. Dat oefent een grote druk uit op het werk van de politie.

Roos is er niet gerust op dat de Rode Khmer inbindt. “Je ziet dat her en der een soldaat zijn wapens inlevert. Maar vergeet niet, het is een guerrillabeweging en daarvoor heb je niet zoveel mensen nodig. Bovendien worden zij nog steeds bevoorraad. Over vier grensposten in Thailand heeft de VN geen controle. En iedereen weet dat het Thaise leger de grensstreek tot in Cambodja in handen heeft. Voor ons is die situatie geen filosofische vraag meer maar een zeer reële: wat is het effect van verkiezingen als de Rode Khmer niet toegeeft? Komt er werkelijk vrede in Cambodja als de Rode Khmer zijn militaire vleugel in stand weet te houden?”