Verstekeling heeft geen rechtspositie; "Er is geschoten en de kapitein heeft ze vastgeketend'

"Noordzee-officier' mr. W.F.H. Hendriks, heeft nog geen beslissing genomen over een justitieel onderzoek naar de mogelijke mishandeling van acht verstekelingen aan boord van het vrachtschip de Daniella. Vier verstekelingen met Nigeriaanse identiteispapieren zijn vorige week al op het vliegtuig naar Nigeria gezet. De andere vier gaan mogelijk terug naar de Daniella, dat over enkele dagen uitvaart naar Port Harcourt, Nigeria.

ROTTERDAM, 15 SEPT. Wanneer Justitie mocht besluiten de vier overgebleven verstekelingen van de "Daniella' terug op het schip te plaatsen, dan belooft het een grimmig weerzien te worden. De verstekelingen beschuldigen de gezagvoerder ervan onderweg twee andere verstekelingen overboord te hebben gezet. Ook zou hij de acht aan dek hebben vastgeketend en een man in zijn voet hebben geschoten. In het logboek van de Daniella is sprake van acht querulanten, die stelen, ruzie maken en de bevelen van de kapitein negeren.

Groen Links heeft staatssecretaris Kosto (justitie) gevraagd de vier in elk geval niet aan boord van de Daniella terug te plaatsen. Directeur F.H. Muthert van Kahn Scheepvaart bv., de rederij van de Daniella, steunt dat voorstel: “Geef ze ook gelijk politiek asiel, dan zijn wij er tenminste vanaf”. Vorige week maandag arriveerde de Daniella in de haven van Rotterdam, waar de verstekelingen werden overgedragen aan de rivierpolitie. Die kwam tot de conclusie dat hun beschuldigingen niet geloofwaardig waren. Brigadier H. den Geus, hoofd grensbewaking van de Rotterdamse rivierpolitie: “Er is geschoten en de kapitein heeft ze vastgeketend. Maar een kapitein is op zijn schip de politieagent, en met dertien bemanningsleden tegenover acht verstekelingen kan ik me voorstellen dat je voorzichtig bent”.

De vier verstekelingen zonder verblijfspapieren gingen terug naar de Daniella, die eerst nog een vracht naar Le Havre vervoerde. Zaterdag keerde het schip terug naar Zaandam en werden de vier overgebleven verstekelingen door de marechaussee bij IJmuiden van boord gehaald, met de bedoeling ze bij vertrek van de Daniella richting Port Harcourt weer terug aan boord te brengen. Ditmaal was de pers echter paraat, en werd de veronderstelde mishandeling van de verstekelingen een politiek item.

In 1982 werden in Nederland de kapitein en de stuurman van het koelschip Emily veroordeeld voor de dood van een jonge Ghanese verstekeling, die een halve kilometer buiten de Nigeriaanse kust overboord was gezet. Dat incident viel in het niet bij de spectaculaire rechtzaak rondom een Griekse kapitein, twee jaar later. Hij liet voor de Somalische kust elf jonge Tanzaniaanse en Keniaanse verstekelingen letterlijk voor de haaien werpen. Dergelijke radicale oplossingen blijven verleidelijk, zolang er geen internationale regeling is voor de behandeling van verstekelingen. In de huidige situatie moet de gezagvoerder, na ontdekking van de verstekeling, voor zijn bewaking en voeding zorgen en hem _ wanneer zijn identiteit niet is vast te stellen _ terugbrengen naar het land van herkomst, zonder de zekerheid dat dat land hem ook opneemt. In dergelijke omstandigheden ligt het vaak voor de hand het bestaan van de verstekelingen niet in het logboek te vermelden en hem in de eerste de beste haven van boord te laten glippen. Volgens de Rotterdamse advocaat mr. H. van Asperen, die enkele keren per jaar met verstekelingen te maken krijgt, gebeurt dit meestal niet in Westeuropese landen, omdat de kans op problemen met immigratiediensten daar het grootst is.

Sinds 1990 worden verstekelingen tijdens het verblijf in de haven niet opgesloten op het schip, zoals daarvoor het gebruik was, maar aan wal onder vreemdelingenbewaring gesteld tot het schip weer uitvaart. De meerderheid van de verstekelingen verlaat Nederland zonder dat er een advocaat aan te pas is gekomen, aldus Van Asperen. Verstekelingen proberen in Nederland de laatste jaren steeds vaker politiek asiel aan te vragen. In 1988 werden 176 verstekelingen ontdekt, van wie er zes politiek asiel aanvroegen, in 1991 waren er 38 aanvragen op 234 verstekelingen. Dit jaar telde de Rotterdamse rivierpolitie tot nu toe 178 verstekelingen, van wie er 18 asiel aanvroegen.

Uit de getallen van de Rotterdamse rivierpolitie blijkt niet hoeveel schepen zich illegaal van verstekelingen ontdoen. Directeur Muthert: “Wij hebben met deze acht alles volgens het boekje gedaan. Moet je kijken wat voor ellende we ons daarmee op de hals ebben gehaald”.

Uit het logboek van de Daniella:

*27 augustus: Na rijp beraad wordt besloten teneinde veiligheid schip, lading en bemanning te waarborgen, de acht in bewegingsvrijheid te beperken d.m.v. vastzetten aan containerketting. Na avondmaaltijd wordt kombuis opgebeld met mededeling dat er een persoon ziek zou zijn. Geconstateerd wordt dat dekkantoor volledig ondergekotst is en dat een persoon waarschijnlijk door combinatie overdaad aan voedsel-zeeziekte-drank (kok mist een fles Bacardi uit koelkast) ziek geworden is.

*28 agustus: 's Morgens worden de enkels van de acht geinspecteerd, bleek bij twee man lichte zwelling te zijn, besloten word de kettingen te verwijderen. Bemanning ingelicht en verder geadviseerd om hutten ten alle tijde op slot te houden. Kok verzocht om na de avondmaaltijd alle grotere messen uit kombuis te verwijderen.

Tijdens inspectie te 17.00 werden alle acht hangend rond accommodatie aangetroffen en gezagvoerder werd benaderd voor sigaretten. Tijdens de inspectieronde enige tijd later het "spul' te observeren, bleek men geen aanstalte te maken zich te verwijderen. Hierop revolver uit hut gehaald (geladen) en verstekelingen hardhandig uit kantoor gewerkt, ter dreigement enige schoten in lucht af moeten vuren.

*29 augustus: Verstekelingen houden zich deze morgen braaf aan de afspraken, dus actie vorige dag heeft kennelijk wel indruk gemaakt.

*30 augustus: Vernemen dat een van de verstekelingen bij actie van 28/8 voetwond opgehopen heeft, wond geinspecteerd, schoongemaakt en penicillinekuur gegeven.

*3 september: Deze ochtend grote oneinigheid onder de acht. Er wordt herhaaldelijk op de brug van sleepboot "Ovia' gevochten. De ochtend wordt tevens "Brandrol' gehouden en de acht volgen de situatie aan dek met grote belangstelling, dit tevens goede methode om de acht te laten zien hoe snel de gehele bemanning van Daniella in geval van nood on aktie kan komen.

*4 september: Geen bijzonderheden te melden, de acht houden zich braaf aan de gestelde eisen, worden 2x daags gevoederd.

*6 september: Tijdens avondmaal te 09.15 in dekkantoor worden de acht door gezagvoerder ingelicht dat ploeg gescheiden wordt en dat de "Non-nationals' vanaf deze ochtend tot aankomst opgesloten gaan worden in een van de loodsbootjes aan dek.