Schilderijen Velazquez inspiratie door de eeuwen heen

Een schilderende edelman, Ned. 3, 20.47-21.36u.

De documentaire van Didier Baussy over de Spaanse schilder Diego Velazquez begint en eindigt met een van de beroemdste en intrigerendste schilderijen uit de kunstgeschiedenis, Las Meniñas - de hofdames. In 1656, vier jaar voor zijn dood, portretteerde Velazquez zichzelf in zijn atelier temidden van de Spaanse koninklijke familie en hun hofhouding. De voorgrond wordt ingenomen door de Infanta Margarita, twee hofdames, twee dwergen en een hond. De schilder zelf staat links met een palet in de hand voor een groot doek. Op de achterwand van het atelier is in een spiegel te zien wat op dit doek is afgebeeld, een portret van Philips IV en zijn vrouw. Of is het koninklijke paar zelf "aanwezig' op de plek waar nu de toeschouwer het schilderij bekijkt? En wie is de man in de deuropening naast de spiegel? Las Meniñas roept nog steeds veel vragen op. Niet alleen over de rol van de kunstenaar, zijn positie ten opzichte van zijn opdrachtgevers, maar ook over de positie van de toeschouwer.

De opnames voor deze documentaire werden gemaakt in de zomer van 1990 tijdens de grote Velazquez-tentoonstelling in het Prado in Madrid. Baussy heeft van deze unieke gelegenheid optimaal gebruik gemaakt. De film bestaat voornamelijk uit (detail)opnames van bijna tachtig schilderijen. Aan de hand van deze beelden krijgt men informatie over leven en werk van de kunstenaar.

Als vijfentwintigjarige kwam Velazquez aan het hof van Philips IV. In een periode van 36 jaar klom hij langzaam maar zeker omhoog in de hiërarchie, van eenvoudige "valet de chambre' tot hofmaarschalk. In opdracht van de vorst, die een groot kunstliefhebber was, maakte hij twee reizen naar Italië waar hij niet alleen schilderijen en beelden bestudeerde, maar ze ook aankocht voor de koninklijke verzameling. Over de aard van zijn reis bestond echter bij sommigen onzekerheid, in Venetië meende men zelfs dat hij een spion was. Velazquez' benoeming tot ridder in de Orde van Santiago, in 1660, had nog wat voeten in de aarde. Voor deze hoge onderscheiding moest hij onder meer aantonen dat hij als edelman louter voor zijn genoegen en niet, zoals een gewone handwerksman, voor geld schilderde.

De documentaire over Velazquez beperkt zich niet tot de 17de eeuw, maar laat ook zien hoe kunstenaars nu nog door zijn werk worden gegrepen. Zo schilderde Picasso in 1957 in enkele maanden 44 variaties op Las Meniñas. De Engelse schilder Francis Bacon die onlangs overleed, vertelt in de film waarom hij zijn beroemde "remake' van Velazquez' portret van Paus Innocentius X - het schilderij van de schreeuwende paus - zelf niet geslaagd vindt.